Wetenschap - 1 januari 1970

Schimmel verkleint kans op malaria

Een ‘doorbraak in de strijd tegen malaria’ kopte De Gelderlander vorige week. Malaria-expert dr Willem Takken is echter realist genoeg om geen wonderen te verwachten van de nieuwe bestrijdingswijze waarmee hij vrijdag in Science stond. ‘Het is een veelbelovend en lokaal toepasbaar middel dat zowel de mug als de parasiet aanpakt en dat is hard nodig, want met de bestaande middelen redden we het niet.’

Het idee om malariamuggen te bestrijden met schimmels is niet nieuw. ‘Twee jaar geleden publiceerden we al over deze schimmel en we ontdekten toen dat onderzoeksgroepen van Edinburgh University en Imperial College daar ook mee bezig waren. We hebben gelukkig besloten om nauw samen te gaan werken. Zij vooral in het lab en wij in het veld, dat heeft zich snel uitbetaald’, zegt Takken, die het Wageningse aandeel coördineert.
Veel medicijnen tegen malaria verliezen door resistentie-ontwikkeling hun effectiviteit en een goed werkend vaccin lijkt nog even ver weg als tien jaar geleden. Het is volgens Takken daarom van groot belang om juist de mug, de overbrenger van de malariaparasiet, aan te pakken. Malaria is een ziekte die met name in de tropen nog steeds verantwoordelijk is voor ruim een miljoen doden per jaar.
Onderzoekers dr Bart Knols en dr Ernst-Jan Scholte van de leerstoelgroep Entomologie hebben samen met het Zwitserse Tropeninstituut in Bazel en het Ifakara Health and Development Centre in Tanzania een veldstudie uitgevoerd in een traditioneel dorp op het Tanzaniaanse platteland. In experimenten werden zwarte katoenen doeken met sporen van de betrokken schimmel (Metarhizium anisopliae) opgehangen tegen het plafond van vijf dorpswoningen in een gebied met een hoge infectiedruk. Die situatie werd vergeleken met vijf woningen zonder behandeld schimmeltextiel.
Uit het onderzoek blijkt dat in de behandelde woningen bijna een kwart van de muggen met de schimmel wordt besmet. Takken: ‘Muggen blijven nadat ze hebben gebeten en een bloedmaaltijd tot zich hebben genomen soms wel 48 uur roerloos op het plafond zitten. Een volgezogen vrouwtje ontwikkelt daar haar eieren. Dat is dus een goed moment om ze aan te pakken.’
Het aantal infectueuze beten verminderde door de schimmeltoepassing met zo’n 75 procent van 264 naar 64 per persoon per jaar. Takken: ‘Dat zien we ook terug in de muggenvangsten. Zonder schimmel leven de muggen nog zo’n 21 dagen en met schimmel gemiddeld maar 11 dagen. En dat is dus bij een situatie waar slechts een kwart van het plafond en de wanden met doek is afgedekt.’
De entomologen berekenden dat bij een schimmelinfectiegraad van vijftig procent het aantal muggenbeten zelfs met 96 procent vermindert. Dat zijn al ongekende cijfers, maar ook de Britse onderzoekers hadden nog goed nieuws in petto.
Onder laboratoriumomstandigheden blijken zich in de muggen die besmet zijn met de schimmel, eigenlijk geen parasieten meer te ontwikkelen. ‘De schimmel groeit echt door het hele lichaam van de levende muggen. Ze gaan ander gedrag vertonen, zuigen geen bloed meer en blijkbaar worden de parasieten daardoor ook zo verzwakt dat ze niet meer in het speeksel van de mug terechtkomen’, aldus Takken.
Hij benadrukt dat de nieuwe biologische bestrijdingswijze van malaria nog verder ontwikkeld moet worden. ‘De schimmel kan goed onder lokale omstandigheden worden gekweekt en geoogst van agarplaten. Die schrapen we nu af, die suspenderen we in plantaardige olie en dan brengen we het met een spuit aan op de zwarte doeken. De werkzaamheid hiervan is nu ongeveer dertig dagen, dat moeten we zien op te krikken naar drie maanden.’ Het is daarmee een eenvoudige, goedkope methode die een aanvulling vormt op bestaande bestrijdingsmethoden. Takken: ‘We zijn ook wel toe aan goed nieuws, want tot nu toe raken we eigenlijk alleen maar middelen kwijt’. / GvM

Re:ageer