Wetenschap - 24 september 2009

Schimmel doodsteek voor malariamug

Resistentie tegen dodelijke schimmel blijft uit. Geïnfecteerde muggen gevoeliger voor insecticiden. Veldproeven in voorbereiding.

Muggendodende schimmels zijn een effectief wapen in de strijd tegen insecticidenresistente malariamuggen. De schimmels helpen niet alleen muggen om zeep, maar maken ze ook gevoeliger voor chemicaliën. Dit schrijft drs. Marit Farenhorst van het Laboratorium voor Entomologie deze week in het tijdschrift PNAS. Samen met collega's van de Universiteit van Johannesburg in Zuid-Afrika ontdekte de promovenda dat de schimmel Beauveria bassiana een buitengewoon effectieve muggendoder is. 'Na tien dagen waren alle met schimmel geïnfecteerde muggen dood, terwijl van de muggen zonder schimmel nog tachtig procent leefde', aldus Farenhorst. 'Je wilt niet weten hoeveel muggen ik heb doodgemaakt, best zielig.'
Penetreren
'Het inzetten van schimmels om malariamuggen te bestrijden, heeft een aantal belangrijke pluspunten', stelt Farenhorst. 'Het is milieuvriendelijk, maar het belangrijkste is dat het een duurzame methode is waarbij muggen niet snel immuun worden tegen de schimmel.' Het uitblijven van resistentie tegen de schimmel komt onder meer doordat schimmels de mug op meerdere fronten aanvallen. Ze penetreren de mug van buitenaf, waarna ze cel- en orgaanschade aanrichten en gifstoffen uitscheiden.
'Doordat de mug na infectie nog enige tijd overleeft, kan zij zich nog voortplanten', aldus Farenhorst. 'Hierdoor is er bij de muggen een minder sterke selectiedruk op het overleven van de schimmel dan als de mug direct zou sterven.' In de tussentijd is er ook nog een bonus: in de zieke muggen overleven minder malariaparasieten, de zieke muggen steken minder en leggen minder eitjes.
Enzymen overbelast
De schimmel lijkt een tweesnijdend zwaard in de strijd tegen malaria te zijn, want als klap op de vuurpijl bleken met schimmel geinfecteerde, insecticidenresistente, muggen opeens veel minder goed tegen bestrijdingsmiddelen te kunnen. Die verminderde resistentie is volgens de promovenda wel te verklaren: 'De enzymen die muggen inzetten om bestrijdingsmiddelen af te breken, gebruiken ze ook tegen de gifstoffen die de schimmel uitscheidt. Die enzymen raken daardoor mogelijk overbelast.'
Haar bevindingen hebben grote maatschappelijk betekenis, meent Farenhorst. In sommige gebieden zijn alle muggen resistent tegen zowel DDT als tegen de minder milieubelastende pyrethroiden. Haar onderzoek richt zich daarom verder op het effectief overbrengen van schimmel op mug. Farenhorst: 'In het lab werkt alles supergoed. We gaan nu door met veldproeven om de schimmel zo efficiënt mogelijk op de muggen over te brengen.'

Re:ageer