Wetenschap - 1 januari 1970

Scheepswrakken in Noordzee zijn oases van natuur

Scheepswrakken in Noordzee zijn oases van natuur

Scheepswrakken in Noordzee zijn oases van natuur

CD-ROM De Noordzee lijkt op sommige plekken net een snelweg. Langs de Belgische kust ligt vaak een file van containerschepen, tankers en andere koopvaardijschepen die 362f de havens van Antwerpen of Rotterdam binnen willen, 362f het Kanaal op willen varen. Omdat er op de drukst bevaren zee ter wereld per dag zo'n duizend schepen varen, zijn ongelukken onvermijdelijk. Dat tonen alleen al de vijftienduizend scheepswrakken die op het Nederlandse deel van het intercontinentale plat liggen

Voor de natuur zijn deze wrakken een buitenkansje. Wrakken zijn begroeid met sponzen, zakpijpen, zee-anemonen, hydroidpoliepen, mosdiertjes, soms mosselen ... Er zwemmen vissen als gevaarlijke congeralen, botervisjes en mooi gekleurde lipvissen. Een oase, aldus de door het Expertisecentrum voor Taxonomische Identificaties gemaakte cd-rom De Noordzee cd, maar dat is waarschijnlijk het enige positieve effect van menselijk handelen op het ecosysteem van de Noordzee. Want de toestand van de Noordzee is zorgelijk

Het ecosysteem wordt niet alleen bedreigd door vervuiling met zware metalen, pesticiden, bestrijdingsmiddelen, poly-aromatische koolwaterstoffen (PAK's) en organometaalverbindingen uit benzine en verf, maar ook door de verstoring van de balans tussen zout en zoet water. Toen in 1988 veertig procent van alle botten huidzweren kreeg, bleek dat de zieke botten zich vooral ophielden bij spuisluizen van het IJsselmeer. Toch bagatelliseert De Noordzee cd de bedreiging door verontreiniging niet. Immers, 75% van de deeltjes met aangehechte stoffen die in de Noordzee binnenkomen blijven daar achter.

De toon van de teksten op de cd-rom is nuchter, degelijk, en daardoor geruststellend. Het uitgebreide feitelijke en historische materiaal toont de ernst van de situatie, maar vertelt ook het verhaal van een steeds meer internationaal gericht beleid, dat voorbijgaat aan de hokjesgeest van landen en ministeries. Wat echter op de cd-rom ontbreekt, is de visie van milieubewegingen als de Waddenzeevereniging en Greenpeace. De problemen van de zoutwatersnelweg rechtvaardigen een kritische blik. M.W

De Noordzee cd - Het educatieve multimediaprogramma over de Noordzee in al haar aspecten. ETI in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam en het Rijksinstituut voor Kust en Zee, 49 gulden

BOEK In de Argentijnse pampas was het in de zeventiende en achttiende eeuw gebruikelijk om velden af te grenzen met opeengestapelde koeienschedels. In 1619 was het afschieten van tachtigduizend koeien niet voldoende om de wilde kuddes rond Buenos Aires kleiner te maken. Rond 1700 zwierven naar schatting 48 miljoen stuks wild vee op de pampas. Het was de meest dramatische bio-invasie uit de geschiedenis, schrijft Chris Bright in Life out of Bounds. Koeien waren dierlijk onkruid

De infiltratie van uitheemse planten- en dierensoorten in ecosystemen ontstaat door de mobiliteit van de mens, en wordt versterkt door een groeiende ecologische grenzeloosheid. De grootschalige landbouw is volgens Bright verantwoordelijk voor de dynamiek achter de bio-invasie. Grenzen tussen landbouw en natuur zijn poreus. Plantaardig en dierlijk onkruid kan zich makkelijk verspreiden. Belangrijk aspect hierbij is het feit dat ziektes, insecten en planten zich aanpassen aan de door de moderne landbouw gebruikte pesticiden en bestrijdingsmiddelen, zodat ze als resistente exoten nog beter gedijen in de omliggende natuur. Dat in afgelegen ecosystemen als de Galapagoseilanden nog aparte soorten als de reuzenschilpad evolueren, is nu ondenkbaar

Bio-invasie kan een politiek gevoelig onderwerp zijn. Nazi-biologen probeerden in 1942 de Duitse wouden te zuiveren van vreemde elementen, en in de Sovjet-Unie heette de coloradokever de zespotige ambassadeur van Wall Street. In 1997 beschuldigde Cuba nog de Verenigde Staten van het verspreiden van de Aziatische mijt boven Cuba via een spuitvliegtuig

Verdragen over bio-invasie bestaan niet. Volgens Bright zijn verdragen, biotechnologische ingrepen of tegeninvasies niet het antwoord. Dat ligt, gek genoeg, bij het natuurbewustzijn van de lokale bevolking. Middels natuurbeheer kan die zorgen voor het behoud van de lokale planten- en dierensoorten. M.W

Chris Bright, Life out of Bounds - Bio-invasions in a Borderless World. Earthscan, 49,90 gulden, ISBN 1853835919

Re:ageer