Wetenschap - 1 januari 1970

‘Satellietgegevens over CO2–opslag zijn onbetrouwbaar’

Nu Rusland aanstalten maakt om het Kyotoverdrag te ratificeren, zal dit belangrijke klimaatverdrag uit 1997 eindelijk in werking treden. Dat is een stap in de goede richting, maar waakzaamheid is geboden, waarschuwt klimaatspecialist dr Gert-Jan Nabuurs. De kans bestaat namelijk dat landen de boel zullen belazeren bij het rapporteren van de uitstoot en opslag van broeikasgassen, meent hij. Vooral met satellietbeelden valt heel wat te sjoemelen.

Hoeveel CO2 stoot de industrie uit en hoeveel CO2 wordt op een natuurlijke manier opgeslagen in bossen, wetlands en landbouwgrond? De verschillende landen die het Kyotoverdrag onderschrijven, hebben zelf de taak om dit te meten en te berekenen. En daarin zit volgens dr Gert-Jan Nabuurs van Alterra het probleem: de landen zullen geneigd zijn om de situatie mooier voor te stellen dan deze in werkelijkheid is.
En daar is ruimschoots mogelijkheid voor, vooral wat betreft de opslag van CO2 in bodem en planten. Dit worden ook wel koolstofsinks genoemd of koolstofputten. ,,Landen kunnen vrij gemakkelijk sinks opvoeren die moeilijk te verifiëren zijn'', zegt Nabuurs. ,,Denk ook aan hoeveel bos wordt opgegeven waar CO2 wordt opgeslagen. Het hangt er maar vanaf welke satelliet je gebruikt. Voor een land als Rusland zit er zo enkele miljoenen hectares verschil in.'' De grens tussen toendra en bos wordt een stukje in noordelijke richting opgeschoven en zie daar het mooie resultaat.

Misrekeningen
Nabuurs is al jaren nauw betrokken bij de uitwerking van het Kyoto-verdrag. Dat werd gesloten tijdens een VN-klimaatconferentie in 1997 en verplicht de geïndustrialiseerde landen ertoe om tussen 2008 en 2012 de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen met 5,2 procent ten opzichte van het niveau van 1990. Nabuurs werkte de afgelopen drie jaar voor het Intergovernmental Panel of Climate Change (IPCC) aan een nieuwe richtlijn om de koolstofbalans te bepalen (IPCC Good Practice Guidance). Hij nam als onderzoeksleider de landgebruiksector voor zijn rekening, waarbij het gaat om de opslag en emissie van CO2 in natuur- en landbouwgebieden.
,,Nederland rapporteert voor de nationale koolstofbalans tot nu toe alleen de bossector. De landbouw wordt geheel genegeerd. Dat kan je als rijk land met een intensief landgebruik nauwelijks maken.'' De emissie van broeikasgassen uit landbouwgrond schat Nabuurs in op achttien tot twintig procent van de totale emissie, een behoorlijk aandeel dus. Met name de grote hoeveelheden mest veroorzaken een grote uitstoot van het broeikasgas lachgas. ,,Naast de industrie moeten we onze koeien dus zeker niet vergeten.''
Voor grote landen kunnen de misrekeningen – bedoeld of onbedoeld - nog veel aanzienlijker zijn dan bij een klein land als Nederland. Nabuurs kan geen voorbeelden noemen van Europese landen die duidelijk de boel belazerd hebben en betrapt zijn door het IPCC, maar de kans dat er met de cijfers wordt gerommeld is volgens hem levensgroot.
Hij noemt als voorbeeld de grove overschatting van koolstofopslag in de Verenigde Staten, die overigens weigeren het Kyotoverdrag te ratificeren. De VS meldden aanvankelijk dat de natuurlijke opslag van koolstof, berekend over het gehele land, zo groot was dat de aanzienlijke uitstoot door de industrie er bijna door werd gecompenseerd. ,,De koolstofsink hebben ze zo’n acht maal te groot ingeschat. Er zou zo'n 1.7 gigaton koolstof worden opgeslagen, in werkelijkheid is dat zo'n 0,2 gigaton. Daar zijn de meeste klimaatwetenschappers het nu over eens.''
Koolstofcredits

De overschatting is het resultaat van een onbetrouwbare rekenmethode. Gemeten zijn de gemiddelde CO2-concentraties in de atmosfeer aan de west- en aan de oostkust van de VS. Aan de oostkust blijkt de concentratie beduidend lager dan aan de westkust. Uitgaande van een overheersende westenwind, werd vervolgens gesteld dat de ‘verdwenen’ CO2 wordt vastgelegd in de bodem en vegetatie van het Amerikaanse vasteland. Volgens het IPCC kleven er echter te grote onzekerheden aan deze methode. De gehanteerde gemiddelde koolstofconcentraties zijn twijfelachtig, en het is onzeker hoe broeikasgassen zich verplaatsen over het Noord-Amerikaanse continent.
De VS doen weliswaar niet mee met het Kyotoverdrag, maar het land laat zien hoe er kan worden gesjoemeld met gegevens over broeikasgassen, meent Nabuurs. En dat een dergelijk gesjoemel lonend kan zijn, daarover bestaat geen twijfel. Er zullen straks namelijk miljarden euro's omgaan in de handel in koolstofcredits tussen de Kyotolanden. Landen die veel CO2 opslaan in bossen, wetlands en dergelijke, kunnen hun koolstofcredits verkopen aan landen die netto veel CO2 uitstoten.
Zo heeft Rusland als voorwaarde voor ondertekening na al bedongen dat het een twee keer zo grote koolstofsink op zijn conto mag schrijven als oorspronkelijk was vastgesteld. De extra koolstofcredits die het land hierdoor vergaart, zullen na pakweg tien jaar tientallen miljoenen euro's waard zijn. De landen die meer CO2 uitstoten dan opslaan, en niet aan de doelstellingen kunnen of willen voldoen door in eigen land maatregelen te nemen, zullen de koolstofcredits van Rusland kopen tegen hoge bedragen.
Om geld te besparen of te verdienen is het dus zaak voor de verschillende landen om tijdens de afrekenperiode (2008-2012) de emissiecijfers zo laag mogelijk te houden en de koolstofsinks zo groot mogelijk, stelt Nabuurs. En hoewel de IPCC volgens de klimaatspecialist een redelijk goed controleapparaat heeft, valt niet alles te controleren. Vooral rond de koolstofsinks bestaan veel onzekerheden. ,,Hoe snel gaat de ontbossing bijvoorbeeld? Niet elke satelliet geeft hetzelfde resultaat, en van de ene op de andere dag is de reflectie van het aardoppervlak anders en is het bos niet meer hetzelfde. En je kan de beelden op verschillende manieren interpreteren.''

Veldmetingen
Er wordt wel gepoogd om met satellieten direct de uitwisseling van broeikasgassen aan het aardoppervlak te meten. Maar Nabuurs vindt het belangrijker dat er juist meer veldmetingen worden gedaan, in plaats van dat er teveel wordt vertrouwd op satellietbeelden. In Europa bestaat nu al een uitgebreid netwerk van zo’n 400.000 bosinventarisatiepunten. Dit voorbeeld zou volgens Nabuurs in andere delen van de wereld navolging moeten krijgen.
Al met al is Nabuurs toch positief over het Kyoto-verdrag. De uitvoering kost weliswaar miljarden euro's en het effect op de temperatuur zal de eerste jaren miniem zijn, erkent hij. ,,Maar het is het eerste internationale verdrag om de uitstoot van broeikasgassen daadwerkelijk te verlagen. Het gegoochel met cijfers moeten we zien te voorkomen door een gedegen verificatie en goede richtlijnen. Zo verkleinen we de kans dat er grote falsificaties optreden.''
Nabuurs hoopt wel dat de handel in koolstofcredits, die ‘big business’ zal worden, niet teveel afleidt van waar het eigenlijk om gaat. En dat is de aanpak van de oorzaak van het probleem: het terugdringen van de uitstoot van CO2 en het tegengaan van grootschalige ontbossing.

Hugo Bouter

Re:ageer