Wetenschap - 22 januari 2009

‘SNEL SCOREN MET IRRIGATIE LEIDT TOT VERZOUTING’

Waar irrigatie is, moet ook gedraineerd worden. Als die stap wordt overgeslagen, verzout de bodem sluipenderwijs en dalen de opbrengsten, stelt dr. Henk Ritzema in zijn proefschrift.

Irrigatiewater bevat zout, dat in de bodem achterblijft als het water door het gewas wordt opgenomen en verdampt. Daarom moet een deel van het irrigatiewater gebruikt worden om de grond door te spoelen en het zout in het drainagewater af te voeren. Gebeurt dat niet, dan is de grond na een aantal jaren onbruikbaar voor de landbouw. Boeren en overheden investeren graag in irrigatie, want dat leidt direct tot opbrengstverhoging. Maar de bijbehorende investering in drainage wordt vaak vergeten, omdat de schade daardoor pas na een paar jaar zichtbaar is. ‘Verzouting door slechte drainage komt sluipenderwijs en blijft net als erosie lang onzichtbaar’, zegt dr. Henk Ritzema, die op 16 januari op het onderwerp promoveerde.
Drainage verdient meer aandacht direct bij het aanleggen van irrigatiestelsels, stelt Ritzema, die 28 jaar in het internationaal waterbeheer werkte, vooral bij het Ilri en Alterra. Hij onderzocht onder andere drainagesystemen in Egypte, India, Pakistan en Vietnam. Overal blijkt de opbrengst van gewassen fors te verhogen als er een goed drainagesysteem ligt, voor tarwe bijvoorbeeld betekent het vaak een verdubbeling van de opbrengst, of meer.
Maar goede drainage vraagt om meer dan alleen tijdige investering. Het gaat er ook om de boeren te betrekken bij het ontwerp. Want de behoefte aan drainage kan verschillen, afhankelijk van de bodem, het soort gewas en hoe de boer de gewassen teelt. Meer participatie van lokale boeren is nodig, zegt Ritzema, net als een meer flexibele aanpak in plaats van het gebruik van de standaard systemen. Onderzoekers en ontwerpers moeten daarom meer luisteren naar lokale boeren, wat om overleg en een open houding vraagt. Maar dat overleg zal altijd weerbarstige materie blijven, denkt Ritzema. ‘In de ontwikkelingssamenwerking bestaat altijd de drang om geld uit te geven, wat dan tot zichtbare resultaten moet leiden. Overleggen met boeren over een drainagesysteem dat bij hen past kost veel tijd en moeite, terwijl er weinig geld in is weg te zetten.’ / Joris Tielens

Dr. Henk Ritzema promoveerde op 16 januari bij prof. Bart Schultz, hoogleraar Land and Water Development bij UNESCO-IHE in Delft, en prof. Wim Cofino, hoogleraar Integraal waterbeheer bij Wageningen Universiteit.

Re:ageer