Wetenschap - 15 januari 2009

SLUIPWESP ONTHOUDT GEUR NA BELONING

Een sluipwesp kan een geur onthouden als die gekoppeld is aan iets leuks. Dat schrijven Wageningse entomologen in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS.

Een liftende sluipwesp klampt zich vast aan het oog van een koolwitje.
De minuscule sluipwesp Trichogramma brassicae lift mee met bevruchte vrouwtjes van het grote koolwitje, naar de koolplant waarin ze haar eieren legt. Op die eieren legt de sluipwesp haar eieren, die de nakomelingen van de vlinder vervolgens doden. Daarom worden sluipwespen gebruikt voor biologische plaagbestrijding.
De parasiterende sluipwesp kan een geurstof die bevruchte vlindervrouwtjes afscheiden leren herkennen. Het gaat om de geurstof benzylcyanide, die mannelijke vlinders tijdens de paring aan hun partners overdragen om concurrenten af te schrikken. De sluipwespen kunnen vlindervrouwtjes herkennen aan deze antiseksgeur. Bij T. brassicae is dat aangeboren gedrag, maar dat geldt niet voor zijn nauwe verwant Trichogramma evanescens. Die parasiteert de eieren van het grote koolwitje ook, maar herkent bevruchte vlinders niet instinctief.
Een onderzoeksteam onder leiding van dr. Ties Huigens heeft nu aangetoond dat deze wespen dat wel kunnen leren. Als ze één keer met een bevrucht vrouwtje zijn meegelift en de vlindereieren hebben geparasiteerd, klimmen ze daarna wel bij voorkeur op bevruchte vlindervrouwtjes. Zelfs na een dag wist T. evanescens de geur van de vrouwtjes nog te associëren met de eerder verkregen beloning.
Dit duidt op langetermijngeheugen, aldus de entomologen. Ze toonden dit aan door de sluipwespen geheugenremmers te geven en de test te herhalen. In dat geval reageerden de sluipwespen een dag na succesvol meeliften en parasiteren niet op de antiseksgeur van de vrouwelijke vlinders. Er konden blijkbaar geen eiwitten worden geproduceerd die nodig zijn voor het ontwikkelen van het langetermijngeheugen, aldus de onderzoekers.
Het bezitten van geheugen is belangrijk voor deze kleine sluipwespen, omdat ze gedurende hun korte leven van een tiental dagen maar een paar keer de kans krijgen om met gepaarde vlindervrouwtjes mee te liften.

Re:ageer