Wetenschap - 7 november 1996

Rurale ontwikkelingsstudies gaat mondiaal

Rurale ontwikkelingsstudies gaat mondiaal

De Wageningse tropenstudenten vragen zich af of zij de tropen als het speerpunt van de studie moeten hebben of dat ze juist het mondiale aspect van onderontwikkeling moeten beschouwen. Rurale ontwikkelingsstudies is inmiddels om, de studenten Tropisch landgebruik houden de kleinschalige projectmatige aanpak nog hoog in het vaandel.


Wageningen zonder tropenstudies is als een vaas zonder bloemen. De Wageningse ingenieur in den vreemde is zonder overdrijven wereldberoemd. Een beetje voedsel- of landbouwproject in de tropen heeft op zijn minst een Wageninger in dienst. Toch zijn er tekenen die er op wijzen dat de tropenstudies hun langste tijd hebben gehad. Bij zowel de richting Tropisch landgebruik als Rurale ontwikkelingsstudies heeft de discussie gewoed in hoeverre een studierichting die louter is gericht op de tropen, nog wel van deze tijd is.

De richtingsonderwijscommissie (roc) van Rurale ontwikkelingsstudies heeft naar aanleiding van de discussie onlangs haar programma omgegooid en is nu meer gericht op mondiale problemen. Volgens derdejaars student en roc-lid Wilbur Perlot heeft naast de tropische ook de Oost-Europese problematiek een plaats gekregen in het studieprogramma. Bovendien is de projectmatige filosofie naar de achtergrond verdwenen. Perlot: Er zitten nu vakken in als Globalisering en internationalisering en Politieke sociologie. Misschien is het programma inhoudelijk niet zo veel veranderd, maar de vooronderstellingen en het perspectief wel. Ik sta zelf cynisch tegenover een aanpak via projecten. We zijn in de ontwikkelingshulp nu alweer zo'n veertig jaar op die manier bezig, maar echt veel is er niet bereikt."

Comparatief

Illustratief voor de omslag in het programma vindt Perlot dat het propedeusevak Praktijksimulatie tropen is vervangen door het vak Rurale ontwikkeling en technologie. Derdejaars Jeroen de Zeeuw benadrukt overigens dat het tropenaspect niet is verdwenen uit Rurale ontwikkelingsstudies: De studie begint nu comparatief, maar als je je in de zaak wilt verdiepen, ontkom je niet aan specialisatie. Dan is het Drenthe, Oost-Europa of de tropen. Een meer mondiale studie is logisch als je kijkt naar de GATT-verdragen, het protectionisme van Europa en het vluchtelingenbeleid in het westen. Het zijn allemaal problemen die met elkaar te maken hebben. In de studie lag de nadruk tot nu toe teveel op microprocessen, de actor oriented approach. Dat wordt in Wageningen soms wel wat te veel gepropageerd, denk ik. Het is een reactie op het structuurdenken van de jaren zestig en zeventig."

Volgens De Zeeuw zal met het nieuwe programma het realisme weer terugkomen in de studie. Het idealisme waar veel studenten mee naar Wageningen komen, wordt er tijdens de studie wel uitgeslagen." Perlot: Ik stel me nu een stuk bescheidener op dan toen ik in Wageningen aankwam. Het wordt je hier snel bijgebracht dat je niet superieur bent. Het is niet zo van wij doen deze studie en daarmee trekken we die mensen uit het slop."

Nog geen tien jaar geleden waren het vooral studenten die massaal pleitten voor goed herkenbare, geintegreerde, multidisciplinaire tropenstudies. Deze moesten de in hun ogen veel te technische richtingen als Tropische plantenteelt en Tropische cultuurtechniek vervangen. Rurale ontwikkelingsstudies en Tropisch landgebruik kregen zelfs een eigen propedeuse.

Het lijkt nu echter gedaan met de eensgezindheid onder de tropenstudenten. Want ook bij de richting Tropisch landgebruik is de afgelopen jaren de discussie gevoerd of de richting meer comparatief, dat wil zeggen vergelijkend tussen de tropen en het westen, moet worden. Deze discussie is gewonnen door diegenen - vooral studenten - die vasthielden aan een sterke gerichtheid op de tropen. Maar de hoogleraren van de richting vinden dat de op de tropen gerichte studie niet meer van deze tijd is. Bovendien voeren zij het argument aan dat er nauwelijks emplooi is voor studenten die alleen op de tropen zijn gericht. De meeste landen hebben inmiddels een eigen kader opgebouwd dat de praktische problemen kan oplossen.

Kleinschalig

Jorieke Potters, studentlid van de roc Tropisch landgebruik, heeft de discussies niet van nabij meegemaakt, maar is blij dat de tropen in haar studie de boventoon blijven voeren. Ik ben bang dat er anders toch weer een erg technische benadering de studie binnenkomt. Fresco kan bijvoorbeeld wel heel goed uitrekenen hoeveel voedsel er wereldwijd geproduceerd kan worden en hoeveel er nodig is, maar daar kan ik niets mee. Ik zie voor mijzelf veel meer een taak weggelegd om kleinschalig iets bij te dragen aan de ontwikkelingsproblematiek. Met dat in het achterhoofd is het juist goed om een specifieke tropenrichting te hebben. Je kunt daardoor veel meer de problematiek in haar context zien, omdat er nu eenmaal specifiek tropische problemen zijn. Ik denk daarbij aan het kennissysteem dat heel erg kan verschillen. Daar moet je als studenten iets van weten om je werk te kunnen doen."

Ook student Wim Simonse, die vanuit humanitaire redenen voor zijn studie Tropisch landgebruik heeft gekozen, wil op kleinschalig, plaatselijk niveau aan de slag gaan. Het mondiale aspect komt daarbij op de tweede plaats." Overigens denkt hun collega Sander Schot dat het studieprogramma na de laatste herprogrammering toch opschuift naar een mondiale studie. Het gaat volgens mij steeds vaker over bijvoorbeeld Oost-Europa. Daar gaan ook steeds vaker studenten naartoe op stage. Mijn indruk is dat de studie niet meer is gebaseerd op een bepaald klimaat, maar op de omstandigheden van mensen."

De studenten van beide richtingen denken dat het etiket tropenstudie nog steeds een grote aantrekkingskracht heeft op aankomende studenten. Afgezien van de humanitaire motieven weten de studenten deels uit eigen ervaring dat de tropen hoe dan ook romantiek en avontuur betekenen. Helemaal eerlijk is die voorlichting dus niet, want later in de studie blijkt dat avontuur voor veel studenten tegen te vallen. Perlot: Het is opvallend dat van de dertig a veertig studenten van mijn jaar er nu nog dertien over zijn. Een van de redenen dat ze gestopt zijn is dat ze toch niet naar de tropen willen of dat ze een ander idee hebben van ontwikkeling. Helemaal onverwacht is die grote uitval niet, want de propedeuse was tot voor kort louter gericht op een confrontatie met de tropen."

Re:ageer