Wetenschap - 15 september 2011

Rudy Rabbinge, vooruitgangsgelovige: 'Een hoop dingen zijn gewoon niet rationeel'

tekst:
Redactie

Rudy Rabbinge neemt afscheid als hoogleraar Duurzame ontwikkeling en voedselzekerheid. Frénk van der Linden en Pieter Webeling maken samen met hem de balans op. Hoe staat de wereld ervoor na veertig jaar Rabbinge? Door Frénk van der Linden en Pieter Webeling

Rabbinge: ‘Gentechnologie heb ik nooit als panacee voor alle kwalen gezien.’
'Nederland raakt zijn reputatie als land van recht, solidariteit en tolerantie kwijt', zegt Agnes van Ardenne, oud-CDA-minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Heeft ze gelijk als zij zegt dat Nederland terugvalt in de internationale pikorde?
Kordaat: 'Ja. Dat is helemaal waar. Ik krijg daar voortdurend vragen over. Kofi Annan, voormalig secretaris-generaal van de VN, zegt tegen mij: 'Wat is er bij jullie toch aan de hand?' Dan doelt hij op de haatzaaierij en de anti-islam-houding van de PVV, het verregaande nationalisme en de negatieve houding tegenover Europa en de wereld. Ik deel je zorg, zeg ik dan, maar het is niet het merendeel van de Nederlanders. Er zijn gelukkig ook nog veel mensen die wél op een verlichte wijze naar de wereld kijken. En dat is nog dominant.'
Intussen gaat het regeringsbeleid wel degelijk die 'foute' kant op.
'CDA en VVD laten zich sterk door Wilders beïnvloeden. Verhagen roept in een toespraak dat hij het ongerief van Nederlanders wel begrijpt. In een twitter-bericht zei Wilders daarover: 'Het CDA is PVV-light'. Daar moet ik hem gelijk in geven. Mijn stelling is: als je politiek actief bent, werk je vanuit beginselen en idealen. Daar sta je voor. Die straal je uit.'
Met gentechnologie kunnen gewassen resistent worden gemaakt tegen ziektes en insecten. Er zijn ook al planten gemaakt waarin voedingsstoffen zijn 'ingebouwd' die er normaal niet in zitten. Hoe enthousiast bent u over deze ontwikkeling?
'Ik heb dat nooit als panacee voor alle kwalen gezien. Met gentechnologie kun je genen die verantwoordelijk zijn voor bepaalde eigenschappen met een chirurgijnsmes eruit snijden en op een andere plek neerzetten. Je kunt sneller en efficiënter werken; je krijgt veel minder rotzooi dan bij gewone plantenveredeling. Als voorzitter van het Rice Research Institute op de Filipijnen heb ik onderzoek geïnitieerd naar rijst met vitamine A en ijzer. Dat is aardig gelukt. Gentechnologie is een aantrekkelijk hulpmiddel. Let wel: húlpmiddel. Het is niet het heil van de mensheid.'
Kunt u zich voorstellen dat sommige mensen zeggen: dit is Frankenstein?
'Nee. Integendeel. Ik vind gentechnologie een fantastisch resultaat van inzicht en menselijk kunnen. En zelfs voor een streng gelovige moet het toch geweldig zijn dat we misstanden van de schepping kunnen corrigeren?'
In Het Financieele Dagblad voorspelde u dat een Groene Revolutie binnen tien jaar alle monden in Afrika kan voeden. Eerlijk gezegd worden wij daar een beetje moe van. Zulke dingen zijn de afgelopen vijftig jaar talloze malen gezegd,  maar er kwam nooit iets van terecht.
'Ik kan precies zeggen waarom niet: op het moment dat het alleen een intentie is, wordt het natuurlijk niks. Maar we zijn nu bezig met de AGRA, de Alliance for a Green Revolution in Africa. In het bestuur, onder leiding van Kofi Annan, zitten zes personen uit Afrika, onder wie Mo Ibrahim, de man van telecombedrijf Celtel, en Moise Mensah, oud-minister van Financiën van Benin. Van buiten het continent zitten de president van de Gates Foundation, de president van de Rockefeller Foundation en ikzelf. Geen kinderachtig clubje.'
Geestdriftig: 'We hebben concrete programma's opgezet om zaden, kunstmest en dergelijke beschikbaar te stellen, om vruchtbare landbouwgrond te ontsluiten door de aanleg van wegen, en om regionale en lokale markten te ontwikkelen. Daarnaast moet ook de lokale handel vooruit worden geholpen. In de afgelopen vier jaar hebben we daarmee al miljoenen boeren bereikt.'
Veel mensen geloven heilig in biologische landbouw. Waarom voert u daar een kleine oorlog tegen?
Verontwaardigd: 'Dat doe ik helemaal niet! Sterker: ik was in Nederland de eerste die op een proefbedrijf biologische landbouw introduceerde. Dat was al in de jaren zeventig! Later gaf ik als hoogleraar studenten de vrijheid om zich in deze tak te specialiseren, terwijl er niet eens een leerstoel was.'
Maar u roept ook dat de biologische landbouw ten onrechte claimt de wereld te kunnen voeden: 'Je moet geen taboes leggen op kunstmest, bestrijdingsmiddelen en genetische manipulatie. Als je daar toch voor kiest, gaat dat ten koste van vrijwel alle natuur omdat je veel meer grond nodig hebt.'
'Precies. Voor het milieu hoef je dus niet biologisch te eten. Voor de wereldvoedselvoorziening is het funest en voor je gezondheid is het ook niet beter. Het is zelfs riskant om dierlijke mest op groente te gooien, dat hebben we nu waarschijnlijk weer gezien met de EHEC-bacterie. Waarom kiezen mensen dan toch zo expliciet voor biologische landbouw? Omdat een hoop dingen gewoon niet rationeel zijn. Zo drinken velen ook bronwater uit flessen, terwijl water uit de kraan objectief gezien beter is én vijfduizend keer goedkoper.'
In feite zegt u: biologische landbouw is zelfbevrediging.
'Ja, maar als mensen daar nou lol in hebben en gelukkig van worden, ben ik de laatste die ze dat wil ontnemen.'
U stelt dat er genoeg voedsel beschikbaar is om elke wereldburger te voeden. Dat maakt honger in feite tot een verdelingsvraagstuk. Hoe moet dat worden opgelost?
'De mondiale organisaties moeten veel krachtiger worden. De situatie bij de FAO is desastreus. Die club dreigt volledig ten gronde te gaan aan bureaucratie en interne machtsstrijd. De Verenigde Naties moeten ook grondig worden vernieuwd. Het one country one vote-systeem is funest: een klein land als Luxemburg met nog geen half miljoen inwoners heeft net zoveel te zeggen als de Verenigde Staten en India. We moeten naar een systeem met meer slagkracht.'
Zou u durven beweren dat Rudy Rabbinge met al zijn ijver, al zijn studies, al zijn internationale overleg, in de praktijk een verschil heeft gemaakt?
'Nou ja, met onze inzichten en hulp zijn de boeren in Nederland er in de afgelopen veertig jaar in geslaagd de gemiddelde opbrengst van tarwe te vergroten van zes naar negen ton. We hebben het gebruik van kunstmest met de helft verminderd, en de ziektebestrijdingsmiddelen met ongeveer een derde. We zijn erin geslaagd om melkveehouderijsystemen te ontwikkelen die geen bijdrage meer leveren aan de emissie van broeikasgassen. We hebben landgebruik effectiever gemaakt, zodat er meer ruimte is voor natuur en biodiversiteit. We doen er alles aan om het nog beter te krijgen, maar we hebben zeker prestaties geleverd. Ik durf alles bij elkaar te stellen dat de landbouw alleen maar productiever en schoner is geworden. Anders zouden ze onze aanpak ook niet in zoveel delen van de wereld overnemen.'  

Dit artikel is een deel van het interview met Rabbinge dat deze maand verscheen in alumnimagazine Wageningen World.

Re:ageer