Wetenschap - 3 november 2011

Rommelige procedure voedt onrust MKZ

Het CVI in Lelystad liet tijdens de MKZ-crisis in Kootwijkerbroek steken vallen. Dat valt af te leiden uit nieuw onderzoek.

12-Demonstratie-MKZ-2001-AN.jpg
De ontdekking van mond-en-klauwzeer in Kootwijkerbroek, had in 2001 de ruiming van 60.000 dieren als gevolg. De getroffen boeren vechten al tien jaar tegen dat besluit. Staatssecretaris Bleker heeft nu experts laten onderzoeken hoe het Centraal Veterinair Instituut (CVI) eind maart 2001 tot de conclusie kwam dat er sprake was van mond-en-klauwzeer.
In de studie houden twee buitenlandse MKZ-experts de laboratoriumtesten en -procedures van destijds nauwkeurig tegen het licht. Met opmerkelijk resultaat. Voor het aantonen van MKZ zijn twee positieve tests noodzakelijk: het virus zelf moet worden aangetoond en het antigen tegen het virus. Na een lange (en rommelige, zie kader) aanloop bleken beide testen uiteindelijk op 28 maart 2001 positief. Per fax werd dat gemeld aan het ministerie. Nog diezelfde dag werd begonnen met het ruimen van de dieren.
Maar een tweede test, vier dagen later (op 1 april) uitgevoerd op hetzelfde monster, viel anders uit. De test op antigenen bleek negatief. Dat resultaat is nooit gemeld. Volgens het CVI dacht men destijds dat twee monsters 'per ongeluk' waren verwisseld. Maar de beide experts zijn daar niet van overtuigd. Volgens hen was de negatieve test 'waarschijnlijk valide', maar werd niet verder getest op antigen omdat de onderzoekers twijfelden aan de accuraatheid van de test.
Nalatig
'Treurig', noemt voorzitter Kees Westeneng van de stichting Onderzoek MKZ-crisis Kootwijkerbroek de onthullingen in de expertstudie. 'Tien jaar na dato blijkt de herhaling van de test negatief. Elke keer komt er weer wat nieuws boven tafel.' Maar juridisch gezien doet die onthulling volgens Westeneng niet ter zake. 'Wat telt is datgene dat op 28 maart is gebeurd. Toen is de beslissing gemaakt dat er MKZ was. Maar dit werpt natuurlijk wel weer een nieuw licht op de kwestie. Of de conclusie van de experts juist is, kan ik nog niet zeggen. Maar onze twijfels zijn sinds 2001 alleen maar toegenomen.'
In de omstreden fax aan het ministerie wordt de antigentest (de positieve van 28 maart) overigens helemaal niet genoemd. Dat had volgens de experts wel gemoeten. Zonder de antigentest is het bewijs voor MKZ niet sluitend. De experts zien maar twee opties: of het CVI was 'nalatig' of de fax met de conclusie werd al verstuurd voordat het resultaat van de antigentest bekend was. In beide gevallen zou de vaststelling van MKZ feitelijk ondeugdelijk zijn.
Maar zover gaan de experts niet. Zij geloven de schriftelijke verklaring van het ministerie dat die beide tests altijd als een geheel heeft beschouwd. Bovendien, zeggen zij, rechtvaardigen testen op andere monsters na 28 maart 'achteraf bezien' het besluit om een uitbraak van MKZ vast te stellen. Het CVI zegt in een schriftelijke verklaring 'verheugd' te zijn met de conclusie van de experts. Volgens directeur André Bianchi bevestigt het onderzoek dat er destijds terecht MKZ is geconstateerd. Dat daarbij de procedures niet altijd zijn gevolgd, komt volgens hem door de snelheid die geboden was.
'Veelzeggende informatie'
Het expertonderzoek geeft een kijkje in de keuken van het CVI anno 2001. Om het virus aan te tonen werden de monsters aanvankelijk geënt op celculturen van varkensnier. Maar hierop groeide het virus slecht. Daarop werd overgestapt op niercellen van lammeren. Het CVI had die cellen nog in opslag. Voor de tests bleken evenwel te weinig glazen buisjes in huis. Overschakelen op plastic buisjes mislukte: de lammerniercellen hechtten zich slecht aan plastic. Daarop werd besloten vers materiaal aan te schaffen: een lam uit een MKZ-vrij deel van het land. De niercellen van dit beest bleken wel geschikt voor plastic buisjes. Dat het lam virusvrij was is overigens niet getest. Uiteindelijk, op 27 maart 2001, een week nadat de eerste monsters waren binnengebracht, slaagde de operatie. Uitslag: MKZ. De experts noemen dit feitenrelaas in hun rapport 'veelzeggende informatie'.

Re:ageer