Wetenschap - 1 januari 1970

Reuzenbomen beschermen Nieuw-Zeelandse bodem tegen aardverschuivingen

Nieuw-Zeelanders zijn erg zuinig geworden op hun kauribomen, kolossale naaldbomen die gemakkelijk dertig meter hoog kunnen worden. In het verleden maakten de Maori's en de gom- en houtproducenten gretig gebruik van de bomen, nu worden de laatste groepjes serieus beschermd. Een bijzonder kenmerk van de kauribomen is dat ze in de meest onherbergzame gebieden voorkomen, op steile, schijnbaar zeer onstabiele hellingen waar je geen bomen verwacht. Volgens geoloog en promovendus ir. Lieven Claessens voorkomen de kauribomen grote aardverschuivingen. Een extra reden om er zuinig op te zijn.

In het Waitakere Ranges Regional Park op het noordereiland van Nieuw-Zeeland is het landschap grillig. ,,Op grote hoogte, op rotspieken en steile hellingen met vulkanisch moedermateriaal waar het onmogelijk lijkt voor een boom om te groeien, daar vind je de kauri's'', zegt Claessens. De uit België afkomstige onderzoeker is onder de indruk van de megabomen, die vaak een paar honderd jaar oud zijn. ,,De meeste indrukwekkende kauri? In Waipoua forest staat een grote jongen, de tane mahuta oftewel de 'lord of the forest'. Hij is 52 meter lang met een omtrek van 13.8 meter.’’
Claessens is sinds 2001 enkele keren naar Nieuw-Zeeland getrokken om de bomen nader te onderzoeken en vooral ook de wijze waarop ze in het landschap staan. Door de geologische en geomorfologische kenmerken van de kauristandplaatsen in kaart te brengen, wilde Claessens aantonen dat de bomen een belangrijke invloed hebben op de ontwikkeling van het landschap. Uit de standplaatsen van de kauribomen in een deel van het Waitakere Ranges Regional Park bleek volgens hem duidelijk dat de bomen grip houden op hellingen die geotechnisch gezien erg onstabiel zijn. De geoloog ontwikkelde een computermodel dat de instabiliteit van hellingen bepaalt op grond van het reliëf, de bodem- en geologische kenmerken. ,,Aan de hand van deze kenmerken zou je concluderen dat er op sommige plekken allang een landslide had moeten optreden. Maar de kauri's verhinderen dat door hun sterke en lange wortels die bodem en rotsen in de houdgreep hebben. De kauri is in feite een 'landschapsingenieur'. Door zijn stabiliserende werking kan de boom vanaf een bepaalde leeftijd voorkomen dat hele hellingen verschuiven.'' Wel is nader onderzoek nodig naar de stabiliserende werking van de kauribomen, want het zou kunnen dat er op de lange termijn een averechtse werking van de bomen uitgaat, door hun enorme gewicht.

Modderstroom
Aardverschuivingen zijn geen denkbeeldig fenomeen in Nieuw-Zeeland. Het district Northland heeft tijdens of vlak na een cycloon geregeld te maken met aardverschuivingen die rivieren afdammen. Als deze natuurlijke dam uiteindelijk doorbreekt volgt een enorme modderstroom. Maatregelen hiertegen worden vooral genomen als er direct gevaar voor de bevolking bestaat, vertelt Claessens. Bijvoorbeeld met drastische ingrepen als het bouwen van betonconstructies en het draineren van hellingen. Wellicht biedt het aanplanten van kauribomen ook een goede, zoniet betere, natuurlijke oplossing op lange termijn, denkt Claessens. In ieder geval moet er alles aan gedaan worden om de laatste groepjes kauribomen te beschermen tegen houtkappers, vindt hij. Ook moeten bosbeheerders maatregelen nemen die de regeneratie bevorderen, zoals het uitroeien van de opossum, een buideldier uit Australië dat jonge bomen eet.
De grootschalige kap van kauribomen op het noordereiland is in het verleden vooral op gang gekomen toen de Britten in Nieuw-Zeeland kwamen, rond 1840. ,,In die tijd was er nog absoluut geen besef van het belang van natuurbehoud. Export van het hout en kaurigum zijn ongetwijfeld enorm belangrijk geweest voor de prille economie van de kolonie. Gezien de tijdsgeest in die periode kan men deze eerste pioniers moeilijk met de vinger nawijzen. Zo denken ook de meeste Nieuw-Zeelanders erover, al is er toch een gevoel van schaamte voor het verlies van deze prachtige bomen.''
Hoewel de kauribomen serieus beschermd worden heeft Claessens in het noorden wel enkele plaatsen gezien waar waarschijnlijk nog illegaal gekapt werd. Maar de meeste souvenirs en meubelstukken die nu verkocht worden zijn gemaakt van 'swamp kauri', hout van kauribomen die lang geleden door het moeras verzwolgen zijn, daarin geconserveerd bleven, en nu worden opgegraven. ,,De Maori's hebben nog wel het recht om de bomen te gebruiken, bijvoorbeeld voor de bouw van kano's. Af en toe worden daarom nog legaal volwassen bomen geveld.’’
Het wetenschappelijk onderzoek naar de kauribomen stond de afgelopen jaren op een laag pitje, maar de nieuwe inzichten van Claessens zouden tot een opleving kunnen leiden. En wellicht brengt het de Nieuw-Zeelanders tot het inzicht dat de kolossen, die in de 19e en 20e eeuw in aantal zijn gedecimeerd, nog waardevoller zijn dan al werd gedacht, als bondgenoot in de strijd tegen de bewegende aarde.

Hugo Bouter

Re:ageer