Wetenschap - 1 januari 1970

Reuzenbacterie

Reuzenbacterie

Reuzenbacterie

De Duitse onderzoeker Heide Schulz heeft bij Namibië een bacterie ontdekt die zichtbaar is met het blote oog. Deze Thiomargarita namibiensis is maar liefst honderd keer zo groot als de tot nu toe grootste bekende bacterie, Epulopiscium fishelsoni. Waarom kijkt iedereen zo op van dat formaat?


Ik vertel in colleges altijd dat de microbiologie de biologie is van kleine organismen, waarbij de bacteriën onzichtbaar zijn voor het blote oog. Maar dat klopt niet meer; deze bacterie kan zo groot worden als de punt aan het eind van een zin. Het leek onwaarschijnlijk dat een bacterie zo groot zou kunnen worden, omdat ze hun voedsel opnemen door de celwand. Hoe groter de bacterie, des te kleiner is in verhouding het membraan van de celwand. Het membraan wordt op den duur te klein om genoeg voedsel door te laten. Maar dat geldt dus niet voor deze soort

Dit organisme is geïsoleerd uit sediment op honderd meter diepte in de oceaan voor de kust van Namibië. De bacterie kan zwavel oxideren en leven van de energie die dat oplevert. Aangezien de bacterie in een zuurstofarm tot zuurstofloos milieu leeft, gebruikt ze nitraat voor haar ademhaling

Het organisme is in staat om grote hoeveelheden nitraat op te slaan in de cel. De bacterie kan binnen de cel nitraatconcentraties hebben die tienduizend keer zo hoog zijn als in het water buiten de cel. Dat is heel veel. Daardoor kan de bacterie leven in een omgeving waar geen nitraat aanwezig is, door het nitraat gebruiken dat ze had opgeslagen. Dus juist door het enorme formaat kan ze een nitraatloze periode overleven. Zo'n nitraatloze periode kan samenhangen met zeestromingen in een deel van het jaar of met de algengroei en -sterfte, die niet het hele jaar constant is. Een veel kleinere bacterie zou zo'n periode niet overleven

De bacterie zet een toxische vorm van zwavel om in een minder giftige vorm. Misschien maakt dat de bacterie bruikbaar bij het zuiveren van zwavelbevattende afvalstromen. Nu gebruikt de industrie daarvoor bacteriën die afhankelijk zijn van zuurstof. Deze bacterie zou dat onder anaërobe omstandigheden kunnen. Maar het is nog te vroeg om te praten over een concrete toepassing

Het klopt niet helemaal dat de bacterie honderd keer groter is dan Epulopiscium fishelsoni. Dat is een staafvormige bacterie met een lengte van tweehonderd tot vijfhonderd micrometer. Deze nieuwe bacterie kan een doorsnee bereiken van 750 micrometer - driekwart millimeter - dus dat ligt in dezelfde orde van grootte

Van Epulopiscium fishelsoni, in 1984 gevonden in de darm van een vis in de Rode Zee, werd in eerste instantie gedacht dat het geen bacterie was. Het leek een eukaryoot en niet een prokaryoot, zoals alle bacteriën. Bij prokaryoten zit het genetisch materiaal los in de cel; eukaryoten - schimmels, planten, dieren - hebben een membraan om hun genetisch materiaal heen. In 1993 is het genetisch materiaal van Epulopiscium fishelsoni onderzocht en bleek het te gaan om een prokaryoot


Wageningen laat geïntegreerde onderzoeksvraag links liggen

Re:ageer