Wetenschap - 8 februari 2007

Recordspier lanceert tong salamander

Longloze salamanders hebben de snelste tong van alle gewervelde dieren. De spieren die de tong van salamanders naar buiten schieten zijn de meest explosieve die tot dusver zijn gevonden. Ze zijn ongeveer zes keer krachtiger dan de tongspieren van de vorige recordhouder, de kameleon.

369_nieuws.jpg
Dat schrijven vier biologen, waaronder de Wageningse hoogleraar prof. Johan van Leeuwen deze week in The Journal of Experimental Biology. De onderzoekers hebben verschillende soorten salamanders gefilmd terwijl zij insecten vingen met hun tong, en hebben met die gegevens berekend hoeveel energie de tongspier levert. Van Leeuwen publiceerde in 2004 over de tong van de kameleon.
De onderzoekers vonden een maximaal vermogen van achttienduizend watt per kilogram spier. Ter vergelijking: menselijke spieren leveren ongeveer honderd watt per kilo, de spieren in de tong van de kameleon maximaal drieduizend. De salamandertong kan die plotselinge uitbarsting van energie waarschijnlijk leveren omdat hij gebruikt maakt van een elastische sok die om de tong zit. Het elastiek slaat energie op voordat de tong naar buiten schiet. Ook de kameleon maakt gebruik van een vergelijkbaar katapultsysteem.
De tongspier zorgt voor een versnelling van de tong die groter is dan de versnelling van de kameleontong. Dat is voor een deel te danken aan het ontwerp van de tong. Waar de kameleon een grote spier naar buiten schiet, bestaat de tong van salamanders voor een groot deel uit bot. Het tongbeen is lichter dan spier, en schiet dus makkelijker naar buiten.
Opmerkelijk is volgens van Leeuwen ook de spier die de enorme tong weer naar binnen moet takelen. Die is vastgehecht aan het bekken van de salamander. ‘Geweldig! Moet je je voorstellen, een tongspier aan je bekken.’
Het eerdere onderzoek van Van Leeuwen naar de kameleon werd door aanhangers van de theorie van intelligent design aangehaald als voorbeeld van de zichtbaarheid van ‘de hand van een ontwerper’. ‘Dit lijkt me eerder bewijs voor het tegendeel’, zegt Van Leeuwen. ‘Waarom zou een ontwerper voor hetzelfde trucje - snel een tong naar buiten schieten - zoveel verschillende ontwerpen maken? Wat ik vooral prachtig vind is dat de natuur in de loop van de evolutie verschillende manieren heeft gevonden om hetzelfde doel te bereiken. Alleen bij salamanders al is drie keer, onafhankelijk van elkaar, een mechanisme geëvolueerd om snel insecten te vangen met een tong. Je ziet dat je andere resultaten krijgt, afhankelijk van de bouw van spieren en skelet aan het begin van het evolutionaire proces.’
Van Leeuwen denkt niet dat de salamander concurrenten heeft in de categorie ‘meest explosieve tong van een gewerveld dier’. ‘Misschien is er nog een kikker die een eind komt, maar ik denk niet dat het veel harder kan.’ Hij gaat de salamandertong verder onderzoeken. Samen met de eerste auteur van het artikel, de Amerikaan Stephen Deban, hoopt hij meer inzicht te krijgen in het elastische weefsel dat de tong waarschijnlijk zo snel maakt.

Re:ageer