Wetenschap - 23 april 2009

RUNDERGENOOM GAAT GEZONDERE MELK OPLEVEREN

Het genoom van het rund wordt morgen gepubliceerd in Science. De Wageningse genetici deden niet mee, maar passen de kennis nu al toe. ‘We verwachten binnenkort vier nieuwe genen voor de vetsamenstelling in melk te vinden.’

Een beetje sluw is het eigenlijk wel. Niet meedoen, maar wel profiteren. Prof. Johan van Arendonk bekijkt aandachtig de lijst met auteurs die morgen in vakblad Science de bijna volledige DNA-volgorde van het rund publiceren. De hoogleraar Fokkerij en genetica ziet veel bekende namen. ‘Een geweldig staaltje wetenschap. Daar hadden we tussen kunnen staan. In 2003 werd ons gevraagd mee te doen. Maar het zou een miljoen euro kostten en wij waren al nauw betrokken bij het ontrafelen van het kippengenoom. We hebben toen besloten niet mee te doen. Die sequentie zou er ook komen zonder onze bijdrage, en voor ons is het interessanter om in te zetten op de vervolgstap: het achterhalen van de functie van genen.’
De Wageningse groep zoekt onder meer genen die bepalend zijn voor de kwaliteit van melk. Met die kennis kunnen fokbedrijven selecteren op koeien met een betere melksamenstelling, zoals melk met gezondere vetten of melk waar je goed kaas van kunt maken.
De fokkerijbedrijven gebruiken al genetische kennis bij selectie op kenmerken die op grote schaal gemeten worden, zoals de melkproductie, vruchtbaarheid en levensduur. De fokwaarde van jonge dieren wordt geschat met een methode die kenmerken koppelt aan allerlei kleine genetische varianten, zogeheten SNP’s, zonder dat de functies van genen bekend zijn.
Die methode is alleen betrouwbaar voor kenmerken die routinematig worden vastgelegd. De samenstelling van melkvet of melkeiwit wordt echter niet standaard vastgelegd. Er zijn korte, normale en lange vetzuren, en ze kunnen verzadigd, enkelvoudig onverzadigd, en meervoudig onverzadigd zijn.
Om die melkvetgenen te achterhalen bleek het rundergenoom van nut – de sequentie stond al enige tijd op internet. Van Arendonk: ‘Het ontrafelen van het rundergenoom heeft een groot aantal SNP’s opgeleverd. Daarmee konden we zes gebieden op het genoom aanwijzen die betrokken zijn bij de productie van melkvetten. Wij gaan nu verder inzoomen, tot we bij de genen komen. Twee genen zijn al bekend, dus we verwachten er binnenkort vier bij te vinden.’
Drie Wageningse promovendi hebben de afgelopen vier jaar gewerkt aan de genetica achter de kwaliteit van koeienmelk. Komende woensdag presenteren zij hun resultaten op een seminar. Ze concluderen dat Nederlandse koeien meer ongezonde, verzadigde vetten zijn gaan produceren, maar ook dat het mogelijk is om genetisch te selecteren op productie van gezonde vetten. De vetsamenstelling wordt voor een aanzienlijk deel bepaald door genen, en in de Nederlandse koeienpopulatie blijkt voldoende genetische variatie in melkvetten aanwezig.

Re:ageer