Wetenschap - 24 april 2008

Probiotica remmen MS bij ratten

In ratten die door menselijk ingrijpen een variant van multiple sclerose (MS) krijgen, remmen drinkyoghurts en toetjes met goedaardige bacteriën de progressie van de ziekte af. Dat blijkt uit Wagenings onderzoek dat al in de jaren negentig is uitgevoerd binnen de Animal Sciences Group maar nooit is gepubliceerd. Dat schrijven dr. Catharina Maassen en prof. Eric Claassen deze maand in Vaccine.

‘De reden dat we hiermee nu voor de dag komen is de ophef over probiotica’, zegt Claassen, nu verbonden aan Erasmus Medical Center. ‘Proeven bij patiënten met een ontstoken pancreas door onderzoekers uit Utrecht zijn niet goed verlopen toen de onderzoekers grote hoeveelheden bacteriën direct in de darmen van de patiënten pompten. Tegelijkertijd zijn onderzoekers bezig met dezelfde experimenten als wij hebben gedaan. We willen voorkomen dat ze opnieuw het wiel moeten uitvinden.’
Medio jaren negentig deden Claassen en Maassen onderzoek voor de stichting MS Research met ratten die allergisch waren gemaakt voor het eiwit myelin, dat in het lichaam voorkomt in hersen- en zenuwcellen. Die ratten krijgen ongeveer dezelfde symptomen als mensen met MS. Bij die ziekte valt het immuunsysteem cellen met myelin aan.
In één van de voorstudies kregen de ratten reguliere probiotische zuivelproducten uit de lijn van Mona Vifit, Yakult en Danone. Claassen: ‘Om de zeven dagen kregen de ratten het product. Dat verminderde de mate waarin ze ziek werden met twintig tot vijfenvijftig procent.’ De Wageningers hebben die studie nooit gepubliceerd omdat ze geen valse verwachtingen wilden wekken. ‘De ratten waarmee wij werkten zijn geen mensen’, zegt Claassen. ‘Dit was een voorstudie voor een humaan medicijn tegen MS.’
Claassen en zijn collega’s publiceerden later wel deelstudies uit het MS-project. Daarbij zaten onderzoeken naar genetisch gemodificeerde probiotische stammen, die eiwitten aanmaken die normaliter alleen voorkomen in hersencellen. Toediening van die bacteriën verminderde bij ratten de progressie van de ziekte met negentig procent. Een Belgisch bedrijf probeert nu op basis van die resultaten een medicijn tegen MS te ontwikkelen.
Claassen verklaart de positieve effecten van probiotische producten met de oudevriendenhypothese. ‘In onze darmen zitten dendrieten, immuuncellen die de rest van het immuunsysteem kunnen activeren of afremmen. Als er veel goedaardige bacteriën in ons systeem zitten, remmen de dendrieten het immuunsysteem af. Bij een ziekte als MS werkt het immuunsysteem te hard, en valt het hersencellen aan. Zijn er veel ‘oude vrienden’ in de vorm van probiotica in de darm, dan vermindert de intensiteit van die aanvallen.’
Dat in recente studies sprake is van negatieve gezondheidseffecten van probiotica komt volgens Claassen doordat de onderzoekers te verregaande manipulaties met hun goedaardige bacteriën hebben uitgevoerd. ‘Ze hebben de stammen uit de voeding gehaald, opgezuiverd en soms direct in de darmen laten komen.’

Re:ageer