Wetenschap - 7 maart 2002

Pompje maakt bacterie resistent tegen oplosmiddel tolueen

Pompje maakt bacterie resistent tegen oplosmiddel tolueen

"We weten al jaren dat sommige bacteri?n bestand zijn tegen giftige oplosmiddelen als tolueen en benzeen", zegt promovendus ir Jasper Kieboom. "Maar we wisten nooit precies hoe dat kwam." Nu wel. Kieboom ontdekte dat een robuuste bodembacterie binnendringende tolueenmoleculen weer naar buiten kan pompen. Hij slaagde er zelfs in die eigenschap in te bouwen in minder sterke bacteri?n.

De bacterie die Kieboom onderzocht is de Pseudomonas putida. Hij komt gewoon in de bodem voor en kan in een omgeving die voor vijftig procent is verzadigd van tolueen nog functioneren. Die eigenschap om giftige oplosmiddelen te weerstaan, maakt hem interessant voor milieutechnologen, die hem kunnen gebruiken om vervuilde grond schoon te maken.

"Middelen als tolueen maken gaten in de membranen van bacteri?n", zegt Kieboom. "We dachten aanvankelijk dat de P. putida daartegen is opgewassen doordat hij zijn celwand sterker kan maken." Het waren echter moleculaire pompjes in de celwand die de bacterie resistent tegen tolueen maakten. In het DNA van de P. putida vond Kieboom de genen die de bacterie de tolueenpompen lieten maken. Toen hij ze analyseerde, bleek dat wetenschappers soortgelijke genen wel eens eerder hadden gevonden. "Sommige bacteri?n zijn resistent tegen antibiotica of zware metalen. Die hebben pompgenen die sprekend lijken op die van de P. putida."

Kieboom slaagde erin de genen in het genoom van verwante bacteri?n te plakken die niet tegen tolueen bestand waren. Dat lukte. De transgene organismen werden door de ingreep beter bestand tegen oplosmiddelen, al werden ze niet zo sterk als de bacterie waarin hun nieuwe genen oorspronkelijk hadden gezeten. | W.K.

Jasper Kieboom promoveert op 13 maart bij prof. Jan de Bont, hoogleraar in de industri?le microbiologie.

Re:ageer