Wetenschap - 12 december 2011

Plantaardige supplementen soms gevaarlijk

Sommige plantaardige voedingssupplementen bevatten een potentieel gevaarlijke dosis kankerverwekkende stoffen. Dit resultaat geeft aan dat strengere regulering nodig is.

basilicum.jpg
Suzanne van den Berg, onderzoekster bij de leerstoelgroep Toxicologie, berekende voor dit onderzoek de dagelijkse dosis zogeheten alkenylbenzenen die mensen via deze supplementen binnenkrijgen. Deze vergeleek ze vervolgens met de dosis waarbij in dierproeven leverkanker optreedt. Haar resultaten verschenen begin december in het tijdschrift Food and Nutrition Sciences.
Het onderzoek draait om supplementen op basis van plantaardige materiaal in de vorm van poeder, tabletten of oliën. Deze bevatten als hoofdbestanddeel basilicum, venkel, nootmuskaat, sassafras of kalmoes. Je koopt ze zonder recept bij drogist, apotheek en op internet. Hoewel specifieke gezondheidseffecten zijn beschreven, is tot dusver geen enkel van deze supplementen positief beoordeeld door het Europese voedselagentschap EFSA. Bovendien zijn eventuele gevaren van deze middelen grotendeels onbekend.
Van de Berg onderzocht de impact van vier stoffen, de zogeheten alkenylbenzenen. Hun concentraties blijken sterk te variëren. In een aantal supplementen zijn ze laag en ongevaarlijk. Andere middelen bevatten daarentegen grote hoeveelheden alkenylbenzenen. Van den Berg: ‘Voor de uit basilicum gewonnen olie verschilt de concentratie estragol bijvoorbeeld tussen 0,11 tot 85 procent.' Deze variatie in het plantenmateriaal ontstaat bijvoorbeeld door verschillen in bodem en oogsttijd.
Om te kijken of deze concentraties voor mensen gevaarlijk zijn, bekeek Van den Berg eerder gepubliceerde studies naar het effect bij ratten. Deze laten zien bij welke dagelijkse dosis 10 procent meer ratten kanker krijgen dan normaal. Gegevens die natuurlijk niet direct naar mensen te vertalen zijn. Om zeker te zijn van de veiligheid moet de dosis die mensen binnenkrijgen veel kleiner zijn.
‘Volgens regels in de toxicologie moet de verhouding tussen de dosis die 10 procent kanker geeft in proefdieren en de dagelijks inname door de mens ten minste 1 op 10.000 zijn,' zegt Van den Berg. Dit getal is zo groot omdat het rekening houdt met onder andere mens-dier-verschillen en de verschillen tussen mensen onderling.
Sommige supplementen bevatten dus zodanige hoeveelheden alkenylbenzenen dat ze gevaar opleveren voor consumenten, zelfs bij gebruik volgens de bijsluiter. ‘Mensen denken: "het is natuurlijk, dus het is wel veilig"', zegt Van den Berg. ‘Maar dat is lang niet altijd het geval.'
De onderzoekers plaatsen wel enkele kanttekeningen bij hun conclusies. Het huidige onderzoek baseert zich namelijk op dierstudies die de effecten bestuderen van pure alkenylbenzenen. In de supplementen zitten de stoffen samen met vele andere componenten. ‘Dat kan de risico's verlagen,' aldus Van den Berg. ‘Er zijn recente resultaten uit ons onderzoek die laten zien dat het nadelige effect lager is door de interactie met andere plantaardige componenten.' Verder onderzoek moet meer licht werpen op dit aspect.
Desondanks laat een rapport van de Europese Commissie uit 2008 zien dat de markt voor supplementen (waaronder plantaardige) in de periode 1997-2005 europabreed groeide en dat nog steeds doet. Saillant detail is dat plantaardige supplementen zeer populair zijn in Nederland en een marktaandeel van 75 procent hebben.

Re:ageer