Wetenschap - 1 januari 1970

‘Planologie verdwijnt uit ruimtelijke ordening’

'De Nota Ruimte is intellectueel onder de maat', vindt planoloog dr. Paul Kersten van Alterra. Hij schreef er een boekje over, omdat hij oprecht verbaasd is door het gebrek aan planologische visie in de nota. 'Hoe kan het nu dat je de Nota Ruimte vaststelt zonder dat er planologie in zit? Het is nu pure bureaucratie. Het gaat alleen nog maar over de regeltjes.' Dat leidt er volgens Kersten toe dat Nederland binnen korte tijd verrommelt.

De planologie lijkt te verdwijnen uit de ruimtelijke ordening. Planoloog dr. Paul Kersten van Alterra schrijft dat in een boekje dat door de kennissprong Boundaries of Space van Wageningen UR in een oplage van 1700 wordt verspreid. De Nota Ruimte ontbeert volgens de auteur een planologisch beginsel en in regionale projecten wordt geen gebruik gemaakt van planologische modellen.
'Nu heb je nieuwe termen als Greenports, maar welke planologische betekenis dat heeft blijft onduidelijk. En ontwikkelingsplanologie is nu de nieuwe sturingsfilosofie. Maar wat is dat? Elk plan gaat over ontwikkeling', zegt Kersten.
De nieuwe Wet Ruimtelijke Ordening (WRO), waar het ministerie van Vrom aan werkt, maakt alles volgens Kersten alleen maar ingewikkelder. In de Nota Ruimte krijgen gemeenten en provincies meer bevoegdheden, terwijl de regels in de WRO juist weer meer centralistisch georiënteerd zijn. 'Je ziet dus dat de visie decentraal is, terwijl de instrumenten centraal zijn', aldus Kersten. 'Een voorbeeld is de RijnGouweLijn - de lightrail tussen Gouda en Noordwijk. De gedeputeerde van Noord-Holland gebruikt de WRO nu om die lijn erdoor te krijgen. De spoorlijn loopt dwars door Leiden, en de gemeente beroept zich op het bestemmingsplan en wil die lijn niet. De WRO geeft de provincie de mogelijkheid om de gemeente te overrulen en zelf het bestemmingsplan op te stellen.'

Boerderettes
Ook bij regionale ontwikkelingsprojecten komt de planologie nauwelijks naar voren. 'Ik werk als adviseur mee aan het project Klavertje Vier bij Venlo', vertelt Kersten. ‘Daar wordt grootschalige glastuinbouw gecombineerd met twee bedrijventerreinen, de Floriade en natuur en waterberging. Je krijgt daar enorme goederenstromen, van de bedrijventerreinen en de tuinbouw, maar ook van de verwachte twee miljoen bezoekers aan de Floriade. Ik heb een hele boekenkast vol distributieplanologie met allerlei modellen om die vervoersstromen door te rekenen, en dan wordt direct duidelijk waar de knelpunten liggen, maar die worden niet gebruikt. Er is geen besef dat iemand dat al eens heeft uitgevonden.'
Ook de Betuwelijn is zo'n voorbeeld. 'Ik kan je nu al laten zien waar de stations komen langs de Betuwelijn. Het is een planologisch gegeven dat infrastructuur eerste, tweede, derde, vierde en vijfde generatie gebruikers heeft, dus het is logisch dat ook de Betuwelijn een andere goederenstroom krijgt dan verwacht. Dat is net zoiets als het internet; dat is groot geworden dankzij seks, en pas daarna kreeg je de normale gebruikers.'
Kersten steekt in het boekje ook de hand in eigen boezem, want de planologen hebben het in de discussie rond de Nota Ruimte zitten slapen. 'Een aantal professoren heeft het ernstig laten afweten. Sommigen hebben zelfs uitnodigingen van de Tweede Kamer naast zich neergelegd. Dan verdien je niet beter dan dat je vak vermoord wordt.' De wetenschappers staan in hun wetenschapsbeoefening ook ver van de praktijk, vindt Kersten. 'Men staart met verrekijkers naar hun eigen tenen.'
Als het zo doorgaat wordt Nederland binnen vijf à zes jaar helemaal volgebouwd, vooral in de mooiere gebieden, verwacht Kersten. 'Dan krijg je 35 woningen hier, veertig daar. Dat geeft een enorme versplinterde ruimtelijke ontwikkeling. Je ziet het overal. In de Stichtse Lustwarande in Utrecht was er jarenlang een restrictief beleid. Nu zie je overal boerderettes met een paardenbak en twee paarden. De grootschaligheid van de landgoederen daar verdwijnt zo.'

Eerste Kamer
Maar wat moet er dan gebeuren? Kersten: 'Het liefst zou ik zien dat de Eerste Kamer tijdens het debat volgende week de nota tegenhoudt, maar ik verwacht niet dat dat gebeurt. Het zou goed zijn om de Nota Ruimte eens door te rekenen met scenario's, met zelflerende scenario's zie je vanzelf welke gevolgen het gebrek aan planologische visie heeft.'
Kersten hoopt dat het boekje een aanzet is tot een vakdebat. 'Wageningen is bezig om kennis in dit traject te pompen zodat de discussie op een intellectueel niveau wordt gevoerd. Dat is ook de reden dat de kennissprong is opgezet.' Kersten en zijn collega's zijn op het ogenblik druk bezig om leden van de Eerste Kamer te voorzien van munitie tegen minister Sybilla Dekker van ruimtelijke ordening. Kersten hoopt op een meer inhoudelijke reactie dan het geval was in de Tweede Kamer. 'Er is nog geen letter veranderd in de Nota Ruimte.'

Martin Woestenburg

Paul Kersten, Een Nota Ruimte met nieuwe vergezichten, maar kijk eens een andere kant uit... - Oproep tot vakdebat over ruimtelijke ordening. Digitaal te verkrijgen op www.landwerk.nl. Ook is hier een discussieforum te vinden.

Re:ageer