Wetenschap - 24 oktober 2002

Paddestoelen van ATO gaan naar Mars

Paddestoelen van ATO gaan naar Mars

Onderzoeksinstituut ATO onderzoekt of astronauten paddestoelen kunnen gebruiken om hun afval weer om te zetten in voedsel. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA betaalt het project. Het onderzoek valt onder de voorbereidingen voor de Marsexpeditie, die de ESA en de NASA samen rond 2025 willen ondernemen.

"De ruimtereizen in het Apollotijdperk duurden zestig dagen", zegt Fir Eckhard van machinebouwer Stork, die betrokken is bij het project. "Dan kun je nog kant-en-klaar-voedsel meenemen. De bemande ruimtereizen naar Mars zullen echter langer gaan duren." Wie tegenwoordig astronautenvoedsel zegt, zegt daarom al snel 'closed ecological life support systems'. De reizen duren zo lang dat de astronauten hun voedsel zelf zullen moeten verbouwen.

De ruimtereizigers zullen hun ontlasting, wc-papier en groenteafval moeten vercomposteren om grondstoffen te krijgen voor kweek. Maar al in de late jaren tachtig ontdekte de ESA dat hieraan problemen kleven. "In gesloten systemen hopen onverteerbare vezels zich op", zegt oud-ATO-medewerker ir Jan-Willem Donkers. Hij is nu onderzoeksco?rdinator bij het Productschap Tuinbouw maar stond in de jaren negentig aan de basis van ATO's ruimtevaartproject. "De vezels werden niet verteerd. Paddestoelen als oesterzwammen en shii-takes kunnen dat wel. Ze zijn goed eetbaar en zouden dus het dieet van de astronauten kunnen aanvullen."

De ESA klopte in de jaren negentig bij ATO aan omdat het Wageningse instituut veel kennis had over het kweken, bewerken en bewaren van de paddestoelen. Fabrikant Stork, waar Eckhard optrad als consultant voor de ruimtevaart, deed ook mee aan het project. Uitkomst van die eerste, verkennende studie was dat de paddestoelen deden wat ze moesten doen, maar dat de shii-takes eigenlijk te langzaam groeiden. De oesterzwammen deden het beter.

Nu beginnen onderzoekers van ATO en Stork met een vervolgonderzoek dat net als de eerste studie die in 2000 werd afgerond, deel uitmaakt van ESA's Melissaproject, waarin wetenschappers de voedselvoorziening van astronauten in de ruimte bestuderen. "Aan de hand van het onderzoek zal de ESA moeten kiezen tussen drie methoden om het vezelprobleem op te lossen", zegt Eckhard. "Je kunt het met oesterzwammen doen, met enzymen of met een fysisch-chemisch proces waarbij je de vezels kookt en met loog behandelt. Ik persoonlijk geloof trouwens dat de paddestoelenmethode de hoogste ogen gooit."

De ESA zal de uitgekozen methode eerst beproeven in een installatie die het nu in Barcelona laat bouwen. Daar zullen astronauten het gesloten ecosysteem kunnen testen voordat ze de ruimte in gaan. Naar Mars. | W.K.

Re:ageer