Wetenschap - 25 juni 2009

PANDA’S LOPEN HUN MAAG ACHTERNA

1

Tiejun Wang onderwierp de pandahabitat in de Chinese Qinlingbergen aan een kritische blik. Een blik vanuit de ruimte. Hij ontdekte dat panda’s hun migratie afstemmen op de eerste groei van de bamboe. Ook kiezen ze voor dichte, grote bamboebossen. Fragmentatie van de bossen is dus slecht voor de zwart-witte beer.

Panda's prefereren jonge bamboescheuten: die zijn voedzaam en makkelijk te verteren.
Panda's prefereren jonge bamboescheuten: die zijn voedzaam en makkelijk te verteren.

Foto: Yang Yong

De even zeldzame als aaibare reuzenpanda is een nogal lastige en kieskeurige eter. Alleen bamboe gaat grif naar binnen, in enorme hoeveelheden. ‘Een volwassen panda werkt in het voorjaar maar zo vijftig kilo bamboe per dag weg’, stelt Wang. ‘Dat is meer dan de helft van zijn lichaamsgewicht, hij is daar zo’n veertien uur per dag mee zoet.’ De reden voor deze enorme eetlust is dat bamboe lastig verteerbaar is en weinig voedingswaarde bevat. Door die specifieke voedingseisen zijn panda’s echter extra kwetsbaar. Wang realiseerde zich al tijdens zijn werk als ranger in de beschermde pandagebieden dat de aanwezigheid van de juiste bamboebossen de belangrijkste randvoorwaarde is voor het voortbestaan van de panda. Maar de traditionele methoden om de hoeveelheid bamboe te meten, een nogal onnauwkeurige inventarisatie van bamboe door bamboespotters, zijn onbetrouwbaar en zeer arbeidsintensief. Hierdoor bestonden tot voor kort alleen zeer grove bamboekaarten. ‘Veel gebieden in de bergen zijn ontoegankelijk en we hadden eigenlijk geen idee waar het bamboe nu precies groeide’, legt Wang uit. Met het International Institute for Geo-Information Science and Earth Observation (ITC) in Enschede en de leerstoel Resource Ecology in Wageningen startte Wang zijn promotieonderzoek naar het voorkomen en de kwaliteit van de pandahabitat. Remote sensing, waarbij satellieten de ondergroei van bamboe meten, bleek het ei van Columbus. ‘Bamboe blijft ook groen in de winter en hierdoor konden we in de meeste bossen, als de loofbomen kaal zijn, de bamboe prima inventariseren’, legt Wang het succes van de methode uit. GOLDEN TAKINS Met de nieuwe, gedetailleerde bamboekaarten op de plank, richtte Wang zijn aandacht op de panda’s zelf. Panda’s brengen de winter door in de lagere delen van de bergen, maar trekken in het voorjaar naar de hogere delen, vertelt hij. In het najaar keren ze weer terug. Wang vroeg zich af in hoeverre die jaarlijkse migratie met het bamboe te maken had en rustte een aantal dieren met zenders uit om hun bewegingen te kunnen volgen. Intussen hield hij via remote sensing de groei van de vegetatie bij. Ook voorzag de pandaonderzoeker een aantal golden takins van zenders. Deze zwaar bedreigde, geitachtige antilopen gebruiken dezelfde leefomgeving als panda’s. Met meer dan honderd plantensoorten op het menu zijn deze dieren echter een stuk minder kieskeurige eters. ‘We waren benieuwd in hoeverre panda’s en golden takins dezelfde leefomgeving gebruiken’, legt Wang uit. ‘We wilden bij het vaststellen van beschermingsmaatregelen ook rekening houden met andere soorten. Het gaat naast het beschermen van panda’s ook om het behoud van de biodiversiteit in de pandagebieden.’ BAMBOESCHEUTEN Wang ontdekte dat de panda’s en golden takins alleen in de zomermaanden dezelfde gebieden gebruiken. Panda’s beginnen hun migratie naar de hogere bergdelen later in het voorjaar dan de antilopen. Ze volbrengen die klim in één tot twee weken. Golden takins doen er ruim tweemaal zo lang over. Ook als de dieren in het najaar weer terugkeren naar de lagere delen doen de panda’s dit een stuk sneller dan de geit-antilopen. Wang kon de migratiepatronen voor beide soorten overtuigend koppelen aan de vegetatieontwikkeling. ‘Panda’s blijken hun migratie perfect te timen met de eerste groei van de bamboe en spenderen de meeste tijd in dichte, grotere bamboebossen’, verklaart Wang de resultaten. ‘Ze blijven wat langer in de lagere gebieden hangen dan golden takins, om optimaal te profiteren van jonge bamboescheuten.’ Het is duidelijk: panda’s lopen hun maag achterna. Bamboescheuten zijn zeer voedzaam en veel makkelijker te verteren dan de rest van de plant. Panda’s passen hun migratie daarom volledig aan de beschikbaarheid van die scheuten aan. Op weg naar de hogere delen lopen de dieren flink door en verliezen zo weinig tijd in de vrij open, en daardoor minder aantrekkelijke bamboebossen op de steile hellingen. CORRIDORS De lessen van het onderzoek hebben grote gevolgen voor de pandabescherming. Panda’s kiezen de grotere en dichtere stukken bamboebos uit. Fragmentatie van het bamboebos is daardoor de doodsteek voor de soort. Gelukkig is de houtkap in de meeste pandagebieden sinds het jaar 2000 verboden en begint het bos tekenen van herstel te tonen. ‘De meeste pandahabitat is nu beschermd, in ruim zestig pandareservaten’, aldus Wang. Maar het is essentieel om de habitatversnippering ongedaan te maken. Daarom wordt gewerkt aan de bouw van corridors, doorgangsroutes die losse stukjes pandahabitat moeten verbinden. ‘In de Qinling Mountains versnipperen grote wegen de pandagebieden. Dankzij satellieten kunnen we de optimale locaties, plaatsen met voldoende grote stukken bamboebos, uitkiezen om deze corridors te bouwen.’ Hoewel nu veel meer bekend is over waar en waarom panda’s bepaalde stukken bamboebos wel of niet uitkiezen, blijft het volgens Wang van cruciaal belang de lokale bevolking mee te hebben in de pandabescherming. In veel gevallen is die er direct de oorzaak van dat de natuur achteruitgaat en dieren steeds meer onder druk komen te staan. ‘Tijdens mijn werk als ranger heb ik veel tijd gestoken in het praten met lokale mensen en het laten zien van het belang van natuurbescherming’, vertelt hij. ‘Je ziet nu gelukkig steeds meer dat mensen natuur gaan waarderen.’ / Hans Wolkers Tiejun Wang promoveert op 25 juni bij prof. Andres Skidmore van het International Institute for Geo-Information Science and Earth Observation (ITC) in Enschede en prof. Herbert Prins van de leerstoelgroep Resource Ecology van Wageningen Universiteit.

Re:acties 1

  • daan

    faal maar ook lolig

    Reageer

Re:ageer