Wetenschap - 28 september 2006

Oude zaden

De Britse Millennium Seed Bank is er in geslaagd twee zaadjes te laten ontkiemen die tweehonderd jaar oud zijn. De zaadjes komen uit Zuid-Afrika en zaten in de portefeuille van een Nederlandse koopman die in 1803 terugkeerde van een zeereis. Hoe ongewoon is het dat eeuwenoude zaden ontkiemen?

Dr. Bert Visser, Centrum voor genetische bronnen Nederland (CGN):
‘Ik heb het gelezen in NRC. Het is nog maar twee keer eerder voorgekomen dat er zaden ouder dan tweehonderd jaar zijn ontkiemd, stond in het artikel. In de andere gevallen was het niet zeker of de zaden werkelijk zo oud waren.
Dat verbaast me niet. Als je zaden wilt bewaren, moet je nauwgezet te werk gaan.
Op CGN hebben we een bank met 23.000 partijen zaad. We zijn in 1985 begonnen, maar er zijn ook instituten die al langer actief zijn. De oudste instituten zijn veertig, misschien vijftig jaar actief. Wat we weten over de houdbaarheid van zaden komt uit die enkele tientallen jaren praktijkervaring die we hebben opgedaan, en dat is eerlijk gezegd nog niet zoveel.
Je moet de zaden uitdrogen tot ze ongeveer nog maar zes procent van hun vocht bevatten. Zo rem je schimmels en vertraag je fysiologische processen. Verlaag je het vochtgehalte te ver, dan kun je het zaad beschadigen. Daarna slaan we de zaden op bij min twintig graden Celsius. Zelfs onder die omstandigheden verliezen ze hun kiemkracht. Zaden van sla zijn bijvoorbeeld tamelijk kwetsbaar.
Elke tien jaar laten we een paar zaadjes ontkiemen en bepalen we hun kiemkracht. Komt die onder de tachtig procent, dan laten we meer zaadjes ontkiemen, en winnen we opnieuw zaad om in te vriezen. Zaad van fruitbomen kunnen we zelfs helemaal niet goed bewaren, ook niet door ze in te vriezen.
We hebben een tijd gedacht dat we konden voorspellen welke zaden we lang konden bewaren en welke niet. Hoe meer olie er in zaden zit, dachten we, hoe langer het zaad houdbaar is. Inmiddels gaan we daar niet meer vanuit.
Het lijkt erop dat vooral de omstandigheden waaronder we zaad winnen belangrijk zijn: de temperatuur, de luchtvochtigheid en ziektes bij het oogsten. Dat is één van de problemen van ons werk. Op de belangrijkste factoren die bepalen hoe lang onze zaden levensvatbaar blijven, hebben we geen invloed.’

Re:ageer