Organisatie - 1 maart 2007

‘Onze universiteit sneeuwt onder’

De universiteit verzuipt in het grote Wageningen UR. Dat vinden leden van de gemeenschappelijke vergadering, het inspraakorgaan voor studenten en medewerkers van Wageningen Universiteit. Bestuurders scheren instituten, hogeschool en universiteit over één kam, zeggen zij. Onderwijs en nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek worden daarvan de dupe.

31_achtergrond0.jpg
‘Niets is frustrerender voor een docent dan zestig uur per week werken omdat hij goed onderwijs en onderzoek wil, om dan een het eind van een jaar te horen dat je het toch niet goed hebt gedaan omdat je te weinig geld in het laatje hebt gebracht’, zegt prof. Wim Heijman, lid van de gemeenschappelijke vergadering (GV). Geld speelt een veel te belangrijke rol aan de universiteit, vindt de econoom.
De gemeenschappelijke vergadering bestaat uit de studentenraad, aangevuld met vertegenwoordigers van het personeel van de universiteit. De vergadering schreef een nota over de positie van de universiteit aan de raad van bestuur. Wiebe Aans, medewerker van Studium Generale en voorzitter van de GV, studente Ineke Kleemans van de Progressieve Studenten Fractie, en Heijman zaten in de commissie die de nota heeft opgesteld.
‘Er was voor ons een aantal aanleidingen om hier eens over na te denken’, vertelt Aans. ‘Eén ervan was de discussie over Resource. Het viel ons op dat het voor de raad van bestuur niet vanzelfsprekend is dat er een kritisch blad is. Dat viel ons tegen, want volgens ons hoort dat bij een universiteit. Wij concludeerden daaruit dat een academische sfeer niet zo belangrijk wordt gevonden.’
Kleemans: ‘Bij andere universiteiten zijn dingen vanzelfsprekend die dat hier niet meer zijn. Aan andere universiteiten heb je geen instituten en spreekt het vanzelf dat je denkt vanuit de belangen van de universiteit. Bij ons niet.’

Atlas
Een andere steen des aanstoots is het nieuwe Atlasgebouw. Veel studenten die aan een afstudeerproject werken, zijn sinds de ingebruikname van dat gebouw gescheiden van hun begeleiders. Bij veel Wageningse leerstoelgroepen is het gebruikelijk dat afstudeerders meedraaien met de leerstoelgroep. Vaak hebben ze een werkplek vlak bij de laboratoria en hun begeleider. Bij Groene ruimte is dat dus niet meer zo. Om de samenwerking tussen universitaire onderzoekers en die van instituut Alterra te bevorderen, zijn de groepen samen gehuisvest. Voor studentenkamers was in de opzet van het gebouw geen plaats meer. ‘De samenwerking tussen DLO en de universiteit heeft voorrang gekregen ten koste van een sterk punt van de universiteit, de kleinschaligheid’, zegt Kleemans. ‘De rector zei in een discussie tegen ons dat het bij andere universiteiten niet anders is, maar ik vind dat je dan naar beneden vergelijkt. Dat moet je niet doen.’
Iets vergelijkbaars geldt ook voor het Forumgebouw, vervolgt Wiebe Aans. ‘Het zal vast een prachtig gebouw worden, maar het haalt onderwijs en onderzoek uit elkaar, terwijl de verwevenheid van onderwijs en onderzoek juist kenmerkend moet zijn voor de universiteit.’

Geld te belangrijk
Doorn in het oog van de universitaire medezeggenschap is ook de manier waarop de universiteit wordt bestuurd. Een universiteit is volgens Heijman anders dan een instituut, en moet daarom ook anders worden geleid. De huidige managers hebben volgens hem te veel oog voor financiën en administratie, en te weinig voor onderwijs en onderzoek. ‘Ik hoor veel mensen klagen over te weinig financiering voor hun onderwijs en over een gebrek aan tijd voor nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek. Geld is veel te belangrijk geworden. Een universitair docent wordt op allerlei manieren beoordeeld. Bij het onderwijs laten studenten via een enquête weten wat ze ervan vinden. Het onderzoek wordt continu beoordeeld door vakgenoten. Ik vind dat iemand die een heel jaar die controles doorstaat niet aan het eind van het jaar mag worden opgescheept met de vraag of hij zijn geld wel heeft terugverdiend.’
De toegenomen aandacht voor het huishoudboekje van leerstoelgroepen brengt volgens Wiebe Aans als eerste het onderwijs in gevaar. Het budget voor onderwijs ligt vast, extra geld is alleen te verdienen met onderzoek. Een groep met een tekort zal daarom geneigd zijn het onderwijs minder prioriteit te geven. ‘Eigenlijk maakt de organisatie oneerlijk gebruik van de docenten door te weinig geld uit te trekken voor onderwijs. Veel docenten vinden onderwijs belangrijk en lopen daarom maar een stap harder.’

Eigen bestuur
Een eigen bestuur zou wellicht meer oog hebben voor de noden van het voetvolk van de universiteit, denkt de GV. Ineke Kleemans kijkt met jaloezie naar de hogeschool. Die heeft een eigen directie, in tegenstelling tot de universiteit, die is opgedeeld in kenniseenheden. ‘Er staat iemand voor de hogeschool. Dat zou voor de universiteit misschien ook geen slecht idee zijn.’ Heijman: ‘De rector is niet langer de baas van de universiteit, maar is manager van allerlei onderdelen van Wageningen UR.’ Een eigen faculteitsbestuur zou de universiteit meer gezicht kunnen geven, denkt hij. ‘De kenniseenheden hebben de neiging om zaken uniform te regelen voor instituut en universiteit.’
Een eigen bestuur zou ook tegenwicht kunnen geven aan al te drieste plannen om hbo en universiteit te laten samenwerken. Wim Heijman: ‘Wij krijgen voorstellen om de doorstroom van hbo naar universiteit sneller te laten verlopen. Dat is allemaal mooi, maar er is verschil tussen de onderwijskwaliteit aan een universiteit en een hbo. De hogeschool is volgens mij te ver doorgeschoten in het vaardighedenonderwijs. Dat zorgt ervoor dat hbo-studenten onvoldoende kennis hebben kunnen opdoen om zomaar in te stromen aan de universiteit.’
Meer geld voor onderwijs, meer tijd voor nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek, een eigen bestuur, dat gaat vast geld kosten. Waar moet dat vandaan komen? Heijman: ‘Zo ver hebben we de plannen niet uitgewerkt. Ondanks de bezuinigingen van de laatste jaren blijf ik veel overhead zien, misschien dat daar wat van af kan. Ik hoorde een paar jaar geleden nooit van tekorten bij leerstoelgroepen. Nu is dat schering en inslag, terwijl het vroeger toch ook betaald werd.’Aans: ‘Ik wil daar eigenlijk niet op ingaan. Wij hebben ook geen panklare oplossingen. Onze voornaamste boodschap is dat er over nagedacht wordt.’

Rector verbaasd
Daar lijkt de raad van bestuur voorlopig nog niet zo’n zin in te hebben. ‘De universiteit heeft er nog nooit zo goed voorgestaan’, liet collegevoorzitter Aalt Dijkhuizen weten in een vergadering over de zorgen van de GV. Bestuurders, hoogleraren, het onderwijsinstituut en de onderzoeksscholen zorgen er met zijn allen voor dat de cultuur aan de universiteit anders is dan die bij de instituten. Maar ondertussen wordt er wel samengewerkt, en dat maakt Wageningen juist sterker, stelde de bestuursvoorzitter. Zonder de fusie zou de universiteit volgens hem allang kopje onder zijn gegaan. Rector Martin Kropff reageerde vooral verbaasd en beloofde bij hoogleraren na te gaan of de zorgen van de medezeggenschapsraad over het ondersneeuwen van de universiteit worden gedeeld.
Kleemans: ‘Tot nu toe krijgen we nog geen poot aan de grond. Het lijkt erop dat ze meteen in de verdediging schieten, omdat ze denken dat wij van Wageningen UR af willen. Maar dat is niet zo.’ Wiebe Aans: ‘Ze hebben altijd WUR, WUR, WUR geroepen. Dat was heel begrijpelijk, want ze moesten de boel bij elkaar krijgen, maar wij willen nu weer verder.’ Kleemans: ‘Wij zitten niet te zeuren dat alles fout gaat. Wij willen graag met de raad van bestuur in discussie. Het samenbrengen van de instituten en de universiteit is gelukt en daar wil ook bijna niemand meer vanaf. We moeten nu kijken hoe we kunnen zorgen dat de verschillende onderdelen zo goed mogelijk tot hun recht komen.’

Re:ageer