Wetenschap - 8 mei 2015

Ontdekking diepzeebacterie ‘technisch hoogstandje’

tekst:
Rob Ramaker

Microbiologen hebben in de diepzee een eencellig organisme gevonden dat sterk verwant is met complex leven, zoals planten, dieren en wijzelf. Deze ‘missing link’ vertelt ons meer over het ontstaan van meercellig leven.

Lokiarchaeota zijn missing link tussen archaea en meercelligen

Het organisme, behorend tot de groep Lokiarchaeota, is ontdekt door een groep wetenschappers onder leiding van de Wageningse alumnus Thijs Ettema, nu verbonden aan Uppsala University in Zweden. Deze week verscheen hun publicatie in Nature. De ontdekking is ‘een doorbraak’, zegt John van der Oost, persoonlijk hoogleraar bij de vakgroep Microbiologie, maar ‘er blijft nog genoeg te ontdekken’ over onze oorsprong.

Waarom is dit zo’n bijzondere ontdekking?

‘Sinds de ontdekking van de Archaea in 1976 zijn allerlei stambomen getekend. Archaea zijn eencellige levensvormen die bestaan naast de – meer bekende – bacteriën. Voor het eerst is nu een groep Archaea ontdekt – de Lokiarchaeota – die verwantschap toont met meercelligen. Daarmee zijn we een flinke stap dichterbij het begrijpen hoe de evolutie van meercellig leven werkelijk is verlopen. Bovendien is dit een technisch hoogstandje. De onderzoekers hebben allerlei uit de diepzee geviste DNA-fragmenten met computers in elkaar geknutseld. Dat is hartstikke moeilijk. Je vindt daar DNA van wel tien, twintig, misschien wel honderd soorten door elkaar.’

Er bestaan verschillende theorieën over het ontstaan van meercellig leven. Is hiermee het debat ten einde?

‘Sommige onderzoekers denken dat bacteriën, Archaea en meercelligen tegelijkertijd zijn ontstaan. Dat is op deze manier grotendeels weerlegd. Maar voorstanders zullen toch altijd weer argumenten vinden. Het is mijn ervaring dat mensen in dit debat vroeg een kant kiezen en daarna vooral het bewijs zien dat in hun plaatje past.’

Maar de verwantschap tussen de levensvormen is nu wel eindelijk duidelijk?

‘Er blijft nog genoeg te ontdekken. Er zijn bijvoorbeeld sterke aanwijzingen dat de oer-Archaea ooit het DNA van bacteriën hebben opgenomen. Die samenwerking tussen Archaeon en bacterie was kennelijk gunstig en is blijven bestaan. Zo zijn ook mitochondriën, een organel in al onze cellen, van oorsprong een soort bacterie. Hetzelfde geldt voor chloroplasten in planten. En van andere organellen is helemaal niet duidelijk waar die vandaan komen, neem de kern waar ons erfelijk materiaal in zit. Over dat soort zaken kunnen we alleen nog maar speculeren.’

Is het extra bijzonder dat één van uw voormalige PhD-studenten, Thijs Ettema, de Lokiarcheota heeft ontdekt?

‘Natuurlijk, daar ben ik heel trots op. Hij zat bij mij in de collegebanken terwijl ik stambomen tekende en we nadachten hoe meercellig leven ontstaan kan zijn. Als master- en PhD-student is hij hier verder mee gegaan. Het is fantastisch dat dat hiertoe heeft geleid.’

Bekijk hier een aflevering van Labyrint uit 2012 waarin John van den Oost in Yellowstone National Park uitleg geeft over de wereld van de microben.

Foto: NOAA Ocean Explorer


Re:ageer