Wetenschap - 7 oktober 2010

'Ongezond kiezen is default'

De mens is een irrationeel wezen en daarom werken campagnes voor een gezonde lifestyle maar ten dele. Dit betoogde sociaal psycholoog Reint Jan Renes in zijn lezing bij de opening van food4you. 'Mensen nemen beslissingen vaak op basis van irrationele argumenten.'

‘Mensen eten meer uit een schaal met 10 verschillende kleuren M&M’s, dan uit een schaal met 7 kleuren.’
Iedereen kent het wel: na een veel te overvloedig diner toch ook nog even dat vette en zoete toetje scoren. Of die zak snoep, die leeg móet. Keuzes die vanuit rationeel oogpunt onverklaarbaar zijn, maar Reint Jan Renes, van de sectie Communicatiewetenschap, weet dat de mens als berekenend rationeel wezen een illusie is. 'De homo economicus, die rationeel handelt vanuit een kostenbaten analyse bestaat niet', betoogde hij bij de opening van het food4you festival in Ede. 'Mensen zijn slechts beperkt rationeel en handelen veelal op basis van instincten en onbewuste processen. Dit geldt zeker voor de keuze van de voeding.'
Ongezond is default
Die drang naar het ongezonde kan volgens Renes verklaard worden door onze erfelijke aanleg. Diep van binnen zijn we nog steeds die oermens voor wie vet eten en zoveel mogelijk voedsel naar binnen schrokken weldegelijk nuttig was. Maar dit is een ramp in onze westerse samenleving. Onze instinctieve drang naar variatie pakt in onze maatschappij van overvloed en verscheidenheid compleet verkeerd uit. 'Experimenten hebben laten zien dat die drang naar diversiteit snel leidt tot teveel eten', legt Renes uit. 'Mensen eten bijvoorbeeld meer uit een schaal met 10 verschillende kleuren M&M's, dan uit een schaal met 7 kleuren.'  
Niet alleen de genen zetten ons op het ongezonde been, maar ook de maatschappij werkt schadelijke gedrag in de hand. Liften en roltrappen maken het leven gemakkelijk en je hoeft nooit ver te lopen om een fastfood restaurant of een snackbar te vinden. De keuze voor een gezonde levensstijl moet je steeds bewust maken. 'Ongezond is default', licht Renes toe. Hij toont zich daarom niet verrast dat overheidscampagnes om gezonder te leven slecht werken. 'Door er bij jongeren alleen maar op te hameren dat alcohol later borstkanker kan veroorzaken, overschat je de kracht van de vrije wil', stelt hij. 'Alcohol heeft namelijk ook de onbewuste associatie met gezelligheid en een ontspannen avondje uit met vrienden.'
Negatieve associaties
De oplossing ligt volgens de psycholoog in slimme marketing van die gezonde levensstijl. Daarnaast moet je het mensen makkelijk ­maken voor gezond te kiezen en moet het moeilijk of zelfs onmogelijk zijn de ongezonde keuze te ­maken. Als voorbeeld noemt ­Renes het rookbeleid. 'Je moet nu fysiek moeite doen om te roken en er bewust voor kiezen', licht hij toe. 'Niet roken is nu de default keuze.'
In de campagnes om het alcoholgebruik bij jongeren te verminderen zou je volgens Renes subtiel negatieve associaties rond drank kunnen creëren en de boodschap zo impliciet meenemen. Door in campagnes rekening te houden met die irrationele keuzes kunnen mensen wellicht worden overgehaald dat toetje toch maar voorbij te laten gaan.

Re:ageer