Wetenschap - 11 april 2015

Onderzoekers kruisen degens over biobrandstoffen

tekst:
Rob Ramaker
3

Voor- en tegenstanders debatteerden gisteren over de rol van bio-energie in een duurzame energievoorziening. Een vraag die de gemoederen verhit sinds de KNAW ontraadde biomassa, zoals houtsnippers, in te zetten als energiebron.

Zet biomassa liever in als ‘groene’ grondstof om aardolie te vervangen, schreven de Wageningse wetenschappers Rudy Rabbinge en Louise Vet en de Amsterdamse emeritus hoogleraar Martijn Katan afgelopen januari in een visiestuk van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Het zorgde voor een felle, en bij vlagen bittere, discussie in kranten.

Gisteren in het KNAW-hoofdkwartier, met in het publiek een flinke Wageningse afvaardiging, werd beschaafd gediscussieerd maar stonden de kemphanen nog steeds tegenover elkaar.

Biobrandstoffen hebben een fundamenteel probleem, zei Tim Searchinger, onderzoeker aan Princeton University. Voor hun rendement zijn ze afhankelijk van het proces waarmee planten energie vastleggen uit zonlicht, fotosynthese. En over de efficiëntie hiervan was hij kort: ‘It sucks’. Planten leggen slechts een fractie (0,2 – 0,4 procent bij geschikte soorten) van het invallende zonlicht vast. Zonnecellen hebben nu al een rendement van 10 tot 20 procent. Zonne-energie opwekken is dus efficiënter dan bijvoorbeeld houtpellets meestoken in energiecentrales.

‘Ik ben ook gek op zonne-energie’, zei André Faaij, hoogleraar Energiesysteemanalyse aan de Rijksuniversiteit Groningen en voornaamste criticaster van het KNAW-visiestuk, om daarna een compleet ander toekomstbeeld te schetsen. Hij ziet wel een nadrukkelijke plek voor biobrandstoffen in de energiemix. Zo zullen technologische verbeteringen zorgen dat allerlei types soorten bio-energie wel rendabel worden. Het verbouwen van energiegewassen kan in arme gebieden bovendien hand in hand gaan met een verbeterde landbouw en sociale verandering.

Volgens Searchinger is er helemaal geen land voor het grootschalig verbouwen van zulke gewassen. In de toekomst ziet hij nauwelijks genoeg grond om voedsel te verbouwen voor de groeiende wereldbevolking, laat staan voor grote hoeveelheden energiegewassen. Faaij sprak hem expliciet tegen. Volgens hem kan het gebruik van landbouwgrond de komende decennia zelfs afnemen. Vooral in Afrika en Azië kunnen moderne landbouwmethodes de oogst per hectare nog sterk doen stijgen. Bovendien is er voldoende geërodeerde, uitgeputte of verzoute grond die ongeschikt is voor landbouw maar niet voor energiegewassen.

Het was interessant hierover te discussiëren, maar ik heb mijn mening niet veranderd.
Martijn Katan

Het publiek kreeg dankzij uitersten als Searchinger en Faaij een goed idee van de breedte van de discussie. Het zwart-witte beeld zorgde wel dat Gert-Jan Nabuurs, bijzonder hoogleraar European Forest Resources, vanuit het publiek opriep het debat realistisch te houden. Zelf denkt hij dat met hout uit Europese bossen een bescheiden 3 tot 4 procent van de Europese energie duurzaam geleverd kan worden. Veel beweging in de in januari betrokken stellingen lijkt er echter niet te zitten. ‘Het was interessant hierover te discussiëren’, concludeerde organisator Martijn Katan, ‘maar ik heb mijn mening niet veranderd.’

Re:acties 3

  • Patrick Jansen

    Beste Bas,

    Goed punt wat betreft het nuttig gebruik van restmateriaal, behalve voor een van je voorbeelden: Hout uit bos.

    Dood hout speelt een belangrijke rol in het ecosysteem van bossen. Al het resthout gaan afvoeren, zoals vroeger toen bossen haast werden aangeharkt, gaat ten koste van de natuurwaarde, nog altijd de primaire functie van de meeste bossen (al zie je dat er vaak niet van af). Er moet ook in dit volle drukgebruikte land ruimte overblijven voor natuur inclusief belangrijke processen zoals die rond dood hout, ondanks de collectieve energie- en grondstoffenhonger.

    Biomassa uit natuur halen is overigens wel prima als het die natuur ondersteunt. Dat geldt bijvoorbeeld voor soortenrijke graslansen die expres worden verschraald middels maaien en afvoeren.

    Reageer
  • Joke Marinissen

    Het advies om grote organische afvalstromen beter te gebruiken als basis voor energieproducten is me uit het hart gegrepen. En hoe dichter bij de bron, hoe zuiverder en betrouwbaarder het materiaal. Dus: doe wat met de enorme hoeveelheid koffieprut bij grote organisaties, met kantineafval.

    wel even een kanttekening: het restafval van kaphout in de bossen om de hoek: dat is misschien wel nodig om de bodem in die bossen nog een beetje gezond te houden, om het ecosysteem op gang te houden. Je kunt niet uit alle systemen ongestraft blijven exporteren

    Reageer
  • bas pul

    EENDEKROOS?
    Vaak is mij gevraagd om te adviseren over beoogde algenkweek t.b.v energie. Mijn advies was: start maar met het verwerken van eendekroos dat bij gemalen wordt verzameld. Het groeit gratis en ongewenst op sloten (kost geen ruimte); je doet er weinig tegen. Als het lukt om eendekroos te verwerken tot nuttige brandstof of teer/olie dan gaan we naar de volgende stap van kweken kijken.
    Van rietsuiker hou je 'bagasse' over als restmateriaal. Kun je daarvan olie maken dat efficient te transporteren is?

    Bij de inzet van biomassa zou ik me eerst richten op restmateriaal (dat toch ontstaat). Pindadoppen, stro, bermgras, resthout van bosdunning et cetera.
    De helft van gekapte bomen (toppen en takken) ligt in het bos te rotten na dunning. Dat gaat om enorme hoeveelheden biomassa; om de hoek.

    Reageer

Re:ageer