Organisatie - 24 april 2008

Onderzoeker wordt ONDERNEMER

In de afgelopen twee jaar zagen zo’n tien nieuwe kennisbedrijfjes, spin-offs van Wageningen UR, het licht met hulp van Wageningen Business Generator. Wat komt daarbij kijken? De starters Monique van Wordragen, Wim van der Krieken en Henk Jan Joosten vertellen.

achtergrond_0_133.jpg
‘Het is een gekkenhuis’, zegt Henk Jan Joosten, die op het punt staat zijn bedrijfje Bio-prodict te starten. De bio-informaticus was tot eind vorig jaar promovendus bij de leerstoelgroep Microbiologie, waar hij kantoorruimte voor zijn kersverse bedrijf heeft gevonden. Dat kostte meer tijd dan verwacht en ondertussen is hij ook bezig met de marktverkenning.
Tijdens zijn masteropleiding in Nijmegen deed Joosten een stageopdracht voor Organon, producent van onder meer anticonceptiepillen, om na te gaan hoe hij gebruik kon maken van de grote hoeveelheid data over eiwitten op internet. Hij richtte zich daarbij op het eiwit dat de hormonale cyclus bij vrouwen reguleert. Joosten structureerde met twee medestudenten alle informatie over dit eiwit in een systeem. ‘Daar kon ik gericht informatie uithalen die Organon nodig had.’ Dat was handiger dan de gangbare methode waarbij bedrijven met behulp van robots duizenden eiwitten testen om een bepaalde functie te vinden.
Daarna werd hij promovendus in Wageningen, om aan een compleet ander eiwit te werken. ‘Ik wilde niet weer zo’n informatiesysteem opzetten, want voor Organon waren we er anderhalf manjaar mee bezig geweest. Ik dacht: ik huur een informaticastudent in die een programma schrijft dat automatisch eiwitinformatie verzamelt en structureert.’ Zie daar het product van Bio-prodict. ‘We hebben een programma dat voor alle eiwitten een eiwitinformatiesysteem kan maken. Het heet 3DM. Binnen enkele weken hebben we de gevraagde informatie beschikbaar voor bedrijven die onderzoek doen naar eiwitten in geneesmiddelen, voeding en wasmiddelen.’
Fijn plan, maar het maken van een businessplan vergde meer tijd dan hij dacht. ‘Je hebt heel veel keuzes. Word je bedrijf een bv of iets anders? Ben ik als directeur in loondienst of krijg ik een management fee? Wat zijn de leveringsvoorwaarden? Hoe kom je tot een goede prijs voor je product? Heb ik het patent nodig, dat nu eigendom is van Wageningen UR? Dat moet je allemaal overdenken, en daarbij heb je een instantie als WBG nodig.’
Joosten doelt op Wageningen Business Generator, die hem heeft geholpen met juridisch en financieel advies, en bij het schrijven van het ondernemingsplan. ‘Ook investeren ze in het bedrijf en krijg ik het patent in licentie.’ In ruil daarvoor krijgt WBG vijftig procent van de aandelen van Bio-prodict. ‘Ik steek zelf ook geld in het bedrijf, dat was een voorwaarde van WBG. Je moet wat te verliezen hebben als je er aan begint.’
Het nut van het eiwitinformatiesysteem heeft zich al bewezen tijdens zijn promotie, maar dat is geen garantie voor succes. ‘De hamvraag wordt: beantwoordt mijn systeem de vragen die de bedrijven hebben?’ Daar kunnen ze achter komen voor 25 duizend euro per vraag – veel goedkoper dan de gangbare methode, zegt Joosten. De ondernemer wil over drie jaar vier mensen in dienst hebben en een omzet draaien van minimaal een half miljoen euro per jaar.

Gewasbescherming
Wim van der Krieken was tot een jaar geleden onderzoeker bij Plant Research International, maar is inmiddels directeur van het bedrijfje Ceradis. Dat ontwikkelt milieuvriendelijke gewasbeschermingsmiddelen tegen ziekteverwekkers, zoals phytophthora in aardappel, meeldauw in druiven en black sigatoka in banaan. Van der Krieken heeft cocktails ontwikkeld van zo’n tachtig procent milieuvriendelijke middelen en twintig procent klassieke chemische middelen die elkaars werking versterken. Tests op proefvelden wijzen volgens de ondernemer uit dat de middelen zeker zo effectief zijn als de bestaande chemische middelen, maar veel minder vervuilend.
Zijn jonge bedrijf heeft tot dusverre veel kosten gemaakt voor productontwikkeling en veldproeven, maar hij heeft nog geen bestrijdingsmiddelen op de markt. Eerst moeten die worden geregistreerd. ‘We moeten bewijzen dat het veilig is voor mens en milieu’, zegt hij. In de Europese Unie is dat een langdurige en kostbare procedure van zeker vier jaar, buiten Europa is de registratie simpeler. Daarom wil Van der Krieken zijn producten eerst in Colombia en Kameroen op de markt brengen. ‘Dan hebben we inkomsten, en daarmee kan ik de registratieprocedure in de EU financieren.’
Zonder Wageningen UR had hij zijn bedrijf niet kunnen starten, zegt Van der Krieken. ‘Het bedrijf is tot nu toe alleen maar financier geweest van onderzoek. Het basisprocedé voor de gewasbeschermingsmiddelen heb ik als onderzoeker van PRI ontwikkeld. Dat heeft geleid tot een patent van Wageningen UR. Daarnaast heb ik vanuit Ceradis drie octrooien geschreven die nu in behandeling zijn. De bank wilde mijn bedrijf niet financieren. Juist in de opstartfase heb je een financier nodig die risico wil nemen.’ Dat werd WBG, die het patent van Wageningen UR in licentie overdroeg aan Ceradis en juridisch en financieel advies gaf. In ruil daarvoor is WBG aandeelhouder geworden.
Van der Krieken liep al zo’n zes jaar rond met het idee voor een eigen bedrijf. ‘Daar werk je dan naartoe, maar die ontwikkeling stokte, totdat WBG zich ermee bemoeide. Toen kon ik de drempels nemen om ondernemer te worden.’ De belangrijkste drempel voor Van der Krieken: ‘De overgang van ondernemend onderzoeker naar ondernemer. Als onderzoeker denk je: ik heb een milieuvriendelijker gewasbeschermingsmiddel, maar kan het nog beter? Ja, ik kan een nog beter middel maken, maar dat is te duur. Als ondernemer moet je je product in een concurrerende markt neerzetten, je moet een unique selling point hebben. En ik moet me richten op belangrijke gewassen als aardappel en banaan omdat alleen dan een distributeur interesse heeft. Ik blijf geïnteresseerd in onderzoek, maar ik maak nu commerciële afwegingen.’ Ceradis bestaat inmiddels uit zeven personen.

Houdbaarheid
Monique van Wordragen startte anderhalf jaar geleden Nsure, samen met haar collega Peter Balk. Dit bedrijf, dat inmiddels zes medewerkers heeft, maakt tests om de kwaliteit en houdbaarheid van plantaardige producten te bepalen. Denk daarbij aan de versheid van bloemen en fruit, zegt Wordragen. ‘Van elk kwaliteitsaspect kunnen wij nagaan welk setje van genen van de plant daarbij hoort. Wij kunnen meten of deze genen een biologisch proces, zoals de verwelking van bloemen, in gang hebben gezet en kunnen daarmee voorspellen hoe lang ze goed blijven.’
Van Wordragen werkte bij de Agrotechnology and Food Sciences Group (AFSG), waar ze deze technologie in een periode van tien jaar mede heeft ontwikkeld. Het laatste jaar in dienst van het onderzoeksinstituut kreeg ze uren vergoed van WBG om haar businessplan te schrijven en financiers te vinden voor haar bedrijf. Uiteindelijk werd WBG de grootste aandeelhouder, vanwege deze financiering en de inbreng van patenten van haar voormalige werkgever. Naast Balk en Van Wordragen heeft ook een groep informal investors aandelen gekocht. ‘Die heb ik zelf gevonden. Ik wilde niet dat WBG een meerderheidsbelang in Nsure zou krijgen. Ik heb de financiële en juridische kennis buiten Wageningen UR gehaald, want ik vond de dubbelrol van WBG – adviseur en aandeelhouder – niet zo prettig.’
Net als Van der Krieken en Joosten kon ze ruimte huren op haar instituut, dicht bij de onderzoekers en de apparatuur die ze soms nodig heeft. ‘Wij zijn voor AFSG de schakel naar de praktijk, en omgekeerd klop ik bij AFSG aan als ik een kennisvraag krijg.’
Over belangstelling heeft Nsure niet te klagen. ‘We hebben twee tests verkocht, voor peren en boompjes, en zijn nu een stuk of zeven tests op aanvraag aan het ontwikkelen.’ Van Wordragen hoopt over enkele jaren huisvesting buiten Wageningen UR te huren. ‘Dan is het tijd om het ouderlijke huis te verlaten en zelfstandig te worden.’

Informatie over Wageningen Business Generator is te vinden op www.wbg.wur.nl

Re:ageer