Wetenschap - 8 november 2007

Ondergrondse knagers veranderen bovenwereld

Ondergronds geknabbel aan de wortels van planten heeft bovengronds ook grote gevolgen. Promovendus dr. Roxina Soler Gamborena ontdekte dat planten niet alleen langzamer groeien, maar ook dat de rupsen op die plant het minder goed doen, de natuurlijke vijand zulke rupsen liever vermijdt en zelfs de vijand van die vijand minder succes heeft.
De Uruguayaanse Soler Gamborena baseert haar conclusies op kas- en veldproeven die zij in dienst van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) uitvoerde met zwarte mosterd (Brassica nigra), een algemeen voorkomende wilde plant uit de koolfamilie. Belangrijke bovengrondse knagers zijn de rupsen van het koolwitje. De sluipwesp Cotesia glomerata is een natuurlijke vijand van de rups, terwijl deze sluipwesp zelf wordt belaagd door een hyperparasiterende sluipwesp (Lysibia nana). De wortels van de zwarte mosterd zijn niet veilig voor de wortelvlieg Delia radicum die wordt bedreigd door een andere sluipwesp, de Trybliographa rapae.
Het is niet zo verrassend dat wortelvraat de groei van een plant vermindert. Opvallender is dat ook rupsen op bladeren van zo’n plant minder goed groeien, mede omdat de plant smaakvergallers of plantengif blijkt aan te maken. Vervolgens hebben de natuurlijke vijand en de hyperparasiet last van een sneeuwbaleffect.
Voor de plant met aangevreten wortels zijn er zowel positieve als negatieve effecten. Positief is bijvoorbeeld dat vlinders liever geen eieren op aangevreten planten leggen. Als er echter een keer rupsen op de plant zitten, vermijden sluipwespen die. Sluipwespvrouwtjes nemen dan liever een buurplant met gave wortels, en zo krijgt de ondergronds geteisterde plant ook nog minder hulp van de vijanden van zijn bovengrondse belagers. ‘Omdat het zo indirect kan werken, komen bovengrond-ondergrondinteracties in de voedselketen waarschijnlijk veel vaker voor dan we tot nu toe gezien hebben’, stelt Soler Gamborena. / Gert van Maanen

Roxina Soler Gamborena promoveerde op dinsdag 30 oktober bij prof. Louise Vet, hoogleraar Evolutionaire ecologie, en prof. Wim van der Putten, hoogleraar Functionele biodiversiteit.

Re:ageer