Wetenschap - 12 augustus 2011

Ochtendnoot komt het verst

Toekans in de tropen verspreiden muskaatnoten 's ochtends het verst. Dat blijkt uit onderzoek van ecoloog Patrick Jansen.

Elise_with_gps-tagged_toucan_in_Panama.jpg
Stel je bent een wilde nootmuskaatboom in Zuid Amerika en je wilt je nakomelingen een goede start geven in het leven. Hoe doe je dat? Het beste recept is: 's morgens de noten prijsgeven en zorgen dat ze ongeveer een uur meereizen in de krop van een hongerige toekan. De kans is dan het grootst dat de noot zo ver mogelijk van de moederboom terechtkomt.
Foelie
Wilde nootmuskaatbomen in Zuid Amerika moeten het voor de verspreiding van hun zaad vooral hebben van toekans. De vogels zijn dol op de vruchten. Niet om de muskaatnoot zelf, maar om de verpakking, de zogeheten zaadmantel of foelie. Dat felrode vliesje staat stijf van de vetten en eiwitten. Als dat vliesje is afgepelt,  spuugt de vogel het zaad uit.
Rugzakje
Over die zaadverspreiding is al veel bekend. Maar één ding is nooit gelukt: bepalen hoe ver toekans die zaden verspreiden. De reden ligt voor de hand. Het is praktisch onmogelijk om vogels in het dichte oerwoud te volgen. Tot nu dus. Jansen (Centrum voor Ecosysteemstudies) en collega's volgden de dagelijkse bewegingen van toekans in Panama door ze een rugzakje om te hangen met apparatuur. GPS om de  verplaatsing vast te leggen en een versnellingssensor om duidelijk te krijgen wanneer de vogel aan het eten is.
Blijdorp
Daarnaast werd (in dierentuin Blijdorp, Rotterdam) bepaald hoelang het duurt voordat een toekan zaad na gebruik uitspuwt. Uit die combinatie van gegevens werd de  verspreidingskans van zaden berekend. Gemiddeld komt zaad naar schatting 144 meter van de moederboom terecht. Eén op de vijf zaden reist wel 200 meter en sommige zaden halen zelfs een kilometer. O ja, en 's ochtends vroeg vliegen toekans dus het verst. 

Re:ageer