Wetenschap - 1 januari 1970

Nominatie Grootste Wageninger: Rommert Politiek

Onder Nederlandse melkveehouders is er waarschijnlijk geen Wageninger zo bekend als prof. Rommert Poltiek. Dankzij het onderzoek van deze voormalige hoogleraar Veeteeltwetenschap is de fokkerij van de Nederlandse melkkoe, het nationale symbool, op een geheel nieuwe leest geschoeid.

Foto: Professor Rommert Politiek in 1969 op een veekeuring in Den Bosch. / foto vakblad Veeteelt

‘Politiek had iets met koeien. Hij leefde voor zijn studenten, voor wie hij een soort vader was, maar vooral voor zijn boeren. Hij zag het als zijn taak de Nederlandse veehouderij vooruit te helpen’, zegt dr Pim Brascamp, die bij hem promoveerde en hem in 1989 als hoogleraar opvolgde. ‘Veetelers studeerden in zijn tijd wel af maar vonden het meestal niet nodig te promoveren. Ze vonden het maar tijdverlies en gingen liever meteen de praktijk in.’ Politiek dacht hier anders over en werd de eerste Nederlander die promoveerde in de veefokkerij.
In zijn promotie-onderzoek toonde hij aan dat het mogelijk was het eiwitgehalte van melk te verhogen door hier gericht op te selecteren. Mede op zijn aandrang werd het eiwitgehalte ook meegenomen in de uitbetaling van de melk waardoor er in de melkveehouderij meer aandacht voor kwam. ‘Voor Nederland is kaas het belangrijkste melkproduct en daarom moet je je richten op eiwit’, was Politieks stelregel. Dankzij zijn kruistocht is het eiwitgehalte van de melk in de periode 1960-1990 toegenomen van 3,3 procent naar 3,5 procent. Een opvallend resultaat, vooral omdat een toenemende melkproductie een remmende invloed heeft op de eiwitcijfers.

Melkbaarheid
Politiek werd in 1926 in Wons geboren als oudste zoon van een Friese melkveehouder. Tijdens zijn studie veeteelt liep hij stage bij het Friesch Rundvee Stamboek en gaf hij de eerste aanzet tot het eiwitonderzoek. Na zijn promotie in 1957 deed hij drie jaar onderzoek bij het Instituut voor Veelteeltkundig Onderzoek (IVO) in Zeist naar de ‘melkbaarheid’ van koeien, dat met name van belang was vanwege de opkomst van de melkmachines. In 1960 kwam Politiek als lector naar Wageningen. In 1968 volgde zijn benoeming tot hoogleraar Veeteeltwetenschap.
Politiek was mede door zijn grote lengte een opvallende verschijning op de talloze veekeuringen en boerenbijeenkomsten die hij bezocht. Hij maakte zich in de jaren ’70 eerst weinig geliefd met zijn constatering dat de traditionele Friese zwartbonte koe maar weinig melk produceerde en alleen Poolse koeien achter haar liet. De Friese fokkers hadden te veel op het uiterlijk van de koeien gelet en te weinig op de productiecijfers, zo was zijn kritiek. Zijn suggestie meer gebruik te maken van Holsteinstieren uit Noord-Amerika was vloeken in de kerk.

Vergeelde sheets
‘Zijn bekendheid onder melkveehouders was enorm, iedereen kent Rommert Politiek’, zegt Reimer Strikwerda, oud-hoofdredacteur van Veeteelt. ‘Eerst vooral uit antipathie. Als je een Friese fokker zegt dat hij er niets van bakt, schop je hem flink tegen de schenen. Later zag men in dat hij gelijk had en sloeg het om in waardering.’ Bijzonder is, volgens Strikwerda, ook zijn volharding om zijn boodschap over te brengen. ‘Zijn vergeelde sheets waren legendarisch en zijn waarschijnlijk gedurende zijn hele hoogleraarschap hetzelfde gebleven. Hij heeft zonder meer baanbrekend werk verricht en er voor gezorgd dat het Nederlandse rundvee internationaal weer meetelt’. Zo introduceerde Politiek de moeder-dochtervergelijkingen en fokwaardeschatting van stieren, waardoor het mogelijk werd gerichter op gewenste eigenschappen van de melkkoeien te selecteren.


Volgens Brascamp vond zijn vakgroep wel dat Politiek soms te veel hooi op zijn vork nam en te weinig tijd voor hen had. Dat had ook een positief effect: het leidde er toe dat de groep zelfstandig werd. Brascamp: ‘De loyaliteit jegens hem was heel groot, hoewel hij ze vaak flink achter de broek zat. Hij kwam niet aan schrijven toe, dat namen zijn medewerkers min of meer van hem over.’
Hoewel die zich wel eens wat 'verwaarloosd' voelden, hadden ze groot respect voor zijn ideeën en bewonderden zijn enorme energie. Ook bezat Politiek volgens Brascamp een fijne neus voor dingen die stonden te gebeuren en pikte hij gauw iets op. Af en toe ging hij ook wel met ideeën van medewerkers aan de haal. ‘Maar omdat hij zijn mensen alle ruimte gaf, hadden ze daar minder moeite mee’, aldus Brascamp.

Gastvrij
Rommert en echtgenote hadden een warme belangstelling voor het persoonlijke wel en wee van ‘zijn’ mensen en waren heel gastvrij. Hoewel ze een groot gezin hadden, nodigden ze toch elk jaar alle ingenieursstudenten thuis uit. In Friesland, waar hij een caravan aan het water had, zeilde hij vaak met de vakgroep.
Politiek was een sterk voorstander van internationale uitwisseling en wist vooral de banden aan te halen met Noord-Amerika. In 1993 ontving hij als eerste Nederlanden de International Dairy Production Award. De Europese organisatie voor dierlijke productie EAAP heeft zijn posterprijs naar hem genoemd. Illustratief is dat Politiek dan ook te vinden is in een eregalerij op de website van de Canadese University of Guelph.
Bij zijn afscheid in 1988 werd Politiek samen met zijn vrouw in een rijtuig door de Frieslandhal geleid ten overstaan van zesduizend enthousiaste bezoekers. Een huldiging en eerbetoon aan de ‘architect van de Nederlandse rundveefokkerij’.

Gert van Maanen en Lydia Wubbenhorst

Links:
Entomoloog De Wilde is grootste (Wb 37, 16 december 2004)
De Wilde internationaal bewonderd (Wb 37, 16 december 2004)
Redactioneel: Grootste Wageninger (Wb 37, 16 december 2004)
Jury nomineert tien Grote Wageningers (Wb 29, 7 oktober 2004)

Louise Fresco
Jo Hautvast
Evert Willem Hofstee †
Maarten Koornneef
Rommert Politiek
Bernard Slicher van Bath †
Mien Visser †
Egbert de Vries †
Jan de Wilde †
Cees de Wit †

Re:ageer