Wetenschap - 1 januari 1970

Nominatie Grootste Wageninger: Jo Hautvast

Voedingshoogleraar prof. Jo Hautvast heeft een duidelijk stempel gedrukt op Wageningen. Door zijn inspanningen werden de bakens langzaam verzet van landbouw naar voeding. Volgens landbouwminister Veerman is hij de man ‘die de kleur rood introduceerde op een groene universiteit’.

Prof. Jo Hautvast, hier op een archieffoto uit 1974, introduceerde het onderzoek naar voeding en gezondheid in Wageningen. / foto archief Wageningen Universiteit

Het is min of meer toeval. Afgelopen week werd bij zijn afscheid als vice-voorzitter van de Gezondheidsraad nog eens uitgebreid de loftrompet gestoken over Hautvast, de Limburger die uitgroeide tot de Wageningse nestor van de voeding en gezondheid. Hij kreeg van landbouwminister Cees Veerman de koninklijke onderscheiding Officier in de Orde van Oranje Nassau opgespeld. Veerman noemde Hautvast een ‘mensenmens’ en ‘strateeg’, die ‘mensen laat zien waar hun gemeenschappelijke belangen liggen’.
‘Voeding is de as waar het Wageningse wiel om draait’ is zijn vuistregel. Uiteindelijk krijgt Hautvast in 1996, tijdens een strategische conferentie over de koers die de universiteit en onderzoeksinstituten, zijn grote gelijk. Hij suggereert dan om de regio om te dopen tot Food Valley, een begrip dat inmiddels vleugels heeft gekregen.

Ondervoeding
Hautvast kwam in 1972 vanuit Nijmegen naar Wageningen. Daar was in 1969 net de opleiding Humane voeding opgezet, mede omdat geen enkele medische faculteit in die tijd vond dat de voedingsleer een aparte studierichting waard was. Hautvast had als tropenarts in Afrika ernstige ondervoeding van dichtbij meegemaakt en was niet van plan de koers te volgen die de universiteit - toen nog hogeschool - voor hem had uitgestippeld. ‘Wageningse voedingsonderzoekers moesten zich in die dagen bezighouden met de smaak van de tomaat. Daar had ik geen zin in. Ik was in Tanzania directeur geweest van een ziekenhuis en had onder beroerde omstandigheden kinderen op de wereld gebracht. Er waren belangrijker dingen te onderzoeken dan de smaak van de tomaat’, zo legde hij begin dit jaar in een interview met Wb uit.
Hautast ging, tot afschuw van de toenmalige bestuurders, onderzoek doen naar voeding en gezondheid. ‘Toen ik bloed- en urinemonsters wilde onderzoeken moest ik op het matje komen. ‘Zijn we een medische faculteit begonnen?’, wilde het college weten. Dat is hoog opgelopen, hoor. Ik heb nog gedreigd dat als ik niet de ruimte kreeg, ik met mijn groep naar Maastricht zou verhuizen.’

Netwerk
Hautvast bleef en gaf ruim 25 jaar richting aan onderzoek en onderwijs van de Wageningse vakgroep Humane voeding. Hij heeft in die tijd 74 promoties begeleid, waarmee hij al enige jaren de Wageningse promotorhitlijst aanvoert. In 1993 nam hij het initiatief tot de oprichting van de onderzoekschool VLAG (Voeding, Levensmiddelentechnologie, Agrobiotechnologie en Gezondheid), waarvan hij de wetenschappelijk directeur werd.
Hautvast koesterde zijn banden met het bedrijfsleven, waar steeds meer oud-studenten belangrijke functies kregen. Het intensieve netwerk en de vele collegiale contacten binnen de voedingswereld maakt hem tot dé ideale kandidaat om in 2000 directeur te worden van het Topinstituut Voeding, het huidige Wageningen Centre for Food Sciences. Hautvast zorgde er voor dat dit samenwerkingsverband tussen Wageningen UR, TNO, NIZO Food Research en het bedrijfsleven van de grond kwam en zich in Wageningen vestigde.

Plurk
Tussen de voedingsprof en de redactie van het universiteitsblad heeft het overigens niet altijd goed geboterd. Columnist Poke Lel hem een ‘plurk’ en de redactie plaatste in 1985 een artikel over zijn ‘manipulaties als universitair manager’, met daarbij een afbeelding van Hautvast met vampiertanden. Dit leidde tot een jarenlange breuk tussen Hautvast en de redactie.
‘Maar’, aldus hoogleraar Humane voeding prof. Martijn Katan, ‘toen in de jaren ‘80 studentenactiegroepen de naam HautvaSSt met SS-runen van een meter hoog op het Wiskundegebouw tegenover onze afdeling hadden geschreven, was ik diep geschokt, terwijl dat van hem afgleed als water van een eend. Hij is iemand die overlegt, consensus zoekt, maar zijn eigen koers houdt. Daar brengt niemand hem meer vanaf. Hij is ook een zeer creatieve onderzoeker, maar dat weten alleen de insiders. Hij houdt ervan mensen ideeën in te fluisteren en vanuit de verte te zien hoe er iets moois uit groeit. Anderzijds wordt hij graag toegejuicht, al heeft hij dat helemaal niet nodig. Ook helpt hij van harte mensen als ze niet op de goede plek zitten, maar ze moeten wel iets presteren. Hij houdt niet van nonvaleurs’.

Bourgondisch
Hautvast heeft zich ook altijd ingezet voor ontwikkelingswerk – een erfenis van zijn werk in Afrika. Deze zomer kreeg hij nog een eredoctoraat van de universiteit van Potchefstroom voor zijn bijdragen aan ‘het opbouwen van onderzoekscapaciteit in ontwikkelingslanden’. Op zijn beurt bezorgde hij de legendarische Amerikaanse prof. Nevin Scrimshaw, initiatiefnemer van het World Hunger Program, een Wagenings eredoctoraat.
Zijn vice-voorzitterschap van de Gezondheidsraad ziet hij als ‘de kroon op een toch wel aparte loopbaan’, meldt hij in het blad Graadmeter. Voeding houdt hem ook na zijn afscheid nog bezig. ‘Ik mag graag vergelijken wat de diverse restaurants zoal presteren. Ik ben nu eenmaal een zuiderling en dan draag je dat Bourgondische in je aard. Gelukkig heb ik door mijn werk geleerd dat je heus niet elke dag verantwoord hoeft te eten.’
Katan denkt dat Hautvast ook wel een succesvol politicus, captain of industry of ambassadeur had kunnen worden. ‘Maar dat vervluchtigt veel eerder. Wat hij op het gebied van voeding heeft gecreëerd, is van veel langere duur.’

Lydia Wubbenhorst en Gert van Maanen

Links:
Entomoloog De Wilde is grootste (Wb 37, 16 december 2004)
De Wilde internationaal bewonderd (Wb 37, 16 december 2004)
Redactioneel: Grootste Wageninger (Wb 37, 16 december 2004)
Jury nomineert tien Grote Wageningers (Wb 29, 7 oktober 2004)
Louise Fresco
Jo Hautvast
Evert Willem Hofstee †
Maarten Koornneef
Rommert Politiek
Bernard Slicher van Bath †
Mien Visser †,
Egbert de Vries †
Jan de Wilde †
Cees de Wit †

Re:ageer