Wetenschap - 1 januari 1970

Nieuwe test toont onbekende groeibevorderaars aan

Nieuwe test toont onbekende groeibevorderaars aan

Nieuwe test toont onbekende groeibevorderaars aan


Een Wageningse promovendus heeft een nieuwe test ontwikkeld die mannelijke
hormonen aantoont. De test toont onbekende groeibevorderaars aan die door
andere test over het hoofd gezien worden. Met de test is duidelijk geworden
dat mannelijke hormonen anders werken dan onderzoekers altijd dachten.

De test bestaat uit een gemodificeerde cel die een lichtgevend enzym
aanmaakt zodra hij in aanraking komt met androgenen - stoffen die lijken op
het mannelijke geslachtshormoon testosteron. Hoe krachtiger de stof werkt,
des te meer licht produceert de cel. ,,Er zijn al vaker cellen gemaakt die
reageerden op hormonen door licht te maken’’, zegt aio ir Barry Blankvoort,
die is verbonden aan TNO Voeding en de leerstoelgroep Toxicologie. ,,Maar
dit soort cellen die reageren op androgenen zijn er nog niet zoveel.’’
De bestaande cellijnen reageren bovendien alleen maar op stoffen die direct
de androgeenreceptor activeren. Functionerende receptoren voor andere
hormonen hebben ze niet. De cellen van Blankvoort hebben die receptoren
wel. Zo kon Blankvoort ontdekken dat andere hormonen de werking van de
mannelijke hormonen versterken. ,,Vrouwelijke hormonen of oestrogenen
versterkten de werking van testosteronvarianten’’, zegt Blankvoort.
,,Hetzelfde doen stoffen die lijken op een ander vrouwelijk hormoon,
progesteron.’’
Die ontdekking is belangrijk voor het onderzoek naar hormoonverstorende
stoffen, zegt begeleider dr Jacques Aarts van de leerstoelgroep
Toxicologie. ,,In het milieu vind je stoffen met een androgene werking,
zoals sommige bestrijdingsmiddelen en hormonen die mensen en dieren
uitscheiden.’’ Onderzoekers vrezen dat die de kans op
ontwikkelingsstoornissen bij kinderen verhogen, en bij volwassenen
misschien ook de kans op sommige vormen van kanker. ,,Om te bepalen in
hoeverre androgene stoffen gevaarlijk zijn, hebben we tot dusver alleen
gekeken naar hun directe androgene werking. Maar nu blijkt dat we ook
moeten kijken naar de invloed van de oestrogeen- en progesteronachtige
stoffen om de androgene belasting te bepalen.’’ Ook die komen veelvuldig
voor in het milieu.
Het versterkende effect van de andere hormoonachtige stoffen is niet
gering, vertelt Blankvoort. ,,Cellen zijn natuurlijk geen mensen’’, zegt
hij. ,,Maar in de cellijn versterken vrouwelijke hormonen bijvoorbeeld de
werking van androgenen met maximaal een factor drie.’’
De nieuwe test kan ook helpen bij het onderzoek naar illegale
groeibevorderaars, zegt Aarts. ,,De hormoonmaffia werkt vaak met cocktails
van hormoonachtige stoffen om dieren meer spiervlees te laten aanzetten. De
dosis van elk van de middelen op zich is zo laag dat ze bij controles niet
gevonden kunnen worden. Maar hun gezamenlijke effect is groot genoeg om de
spierweefsels te laten groeien.’’ De cocktails zijn verboden omdat er aan
het langdurig consumeren van hormoonvlees waarschijnlijk dezelfde risico’s
kleven als aan blootstelling aan hormoonverstorende milieuverontreiniging,
aldus Aarts.
Dat hormoonjagers Blankvoorts test kunnen gebruiken om de activiteiten van
de hormoonmaffia op te sporen is al getest. ,,We hebben de urine van
kalveren, die mannelijke hormonen hadden gekregen, uitgetest op deze cellen
en gemerkt dat ze alarm sloegen’’, zegt Blankvoort. ,,Het grote voordeel
van deze cellijn is dat hij reageert op elke stof die werkt via de
androgeenreceptor. Anders dan bij de gangbare tests is dat je niet hoeft te
weten met wat voor stof of mix van stoffen je te maken hebt. Als de
androgeenreceptor wordt geprikkeld, slaat hij alarm.’’
Het zijn geen loze woorden. Blankvoort kreeg de kans om zijn cellijn uit te
testen op een onbekend hormoonpreparaat, dat hormoonjagers onlangs in het
buitenland in beslag hadden genomen. ,,Wat er in zit is nog steeds
onbekend’’, zegt Blankvoort, die geen details over de precieze herkomst van
het middel kan prijsgeven. ,,Volgens de klassieke tests zit er helemaal
niks in het preparaat. Maar de cellijn ontdekte een krachtige androgene
werking. Waar het preparaat ook vandaan komt, het is waarschijnlijk
gebruikt om dieren meer spiervlees te laten aanzetten.’’ | W.K.

Ir Barry Blankvoort promoveerde op 16 december bij hoogleraren Virologie
prof. Just Vlak en prof. Rob Goldbach.

Re:ageer