Wetenschap - 1 januari 1970

Nieuw recht leidde tot conflicten

Nieuw recht leidde tot conflicten


Een irrigatieproject in de jaren tachtig dat in Indonesiƫ de rechten op
land tussen boeren eerlijker probeerde te verdelen slaagde niet. Op langere
termijn leidde de interventie niet tot grotere rechtszekerheid en stijging
van productiviteit, maar juist tot conflicten door een ingewikkeld geheel
van strijdige definities van rechten op land.
In een door Nederland gefinancierd irrigatieproject in het gebied Luwu in
Zuid-Sulawesi werd eind jaren tachtig niet alleen een irrigatiesysteem
aangelegd, ook werden de rechten op land herverdeeld. Boeren hadden de
rechten op land al verdeeld, maar volgens een lokaal systeem. Wie land
ontgonnen had voor de landbouw, kreeg ook het recht dat te gebruiken. Als
onderdeel van het project kwamen nieuwe migranten in het gebied. Die kregen
per huishouden een hectare land en bovendien een huis met een erf en
voorzieningen zoals bronnen en sanitair. Drs Dik Roth van de leerstoelgroep
Recht en bestuur werkte voor het project werkte als adviseur, en
bestudeerde de gevolgen van de landverdeling voor zijn promotieonderzoek.
Roth legt uit dat in het project land werd herverdeeld volgens een soort
'projectrecht'. Dat week af van het nationale en het lokale recht. Het
projectrecht was deels gebaseerd op de Indonesische Agrarische Basiswet van
1960, die voorzag in herverdeling van land, en deels op Nederlands
ontwikkelingsbeleid, dat land eerlijk wilde verdelen. Bij de herverdeling
raakten veel boeren een deel van hun land kwijt. Anderen werden door het
project verplaatst naar een stuk land van slechtere kwaliteit, of werden
het slachtoffer van speculatie door ambtenaren of projectuitvoerders.
Verandering van de grondbezitsverhoudingen door het project leidde vooral
tot een toenemende kloof tussen enerzijds de papieren werkelijkheid van
herverdeeld, geregistreerd en van een formele eigendomstitel voorzien
grondbezit, en anderzijds de echte werkelijkheid in het veld die daarvan
sterk afweek.
In 1992 werd het project afgesloten. Vanaf dat moment keerden steeds meer
boeren terug naar de bezitsgrenzen die bestonden voor uitvoering van het
project. Het lokale recht bleek sterker dan het 'projectrecht'. Vooral
degenen die land waren kwijtgeraakt rondom de nieuwe dorpskernen,
probeerden door dreiging met geweld de nieuwe bewoners te verjagen. Vaak
met succes. Een conflict over landrechten uitvechten via de rechter is voor
veel arme boeren geen optie. Boeren die landrechten van het project hadden
gekregen vertrokken of betaalden compensatie aan de oorspronkelijke
bezitters om toch nog een deel te behouden. |
J.T.
Dik Roth promoveert op vrijdag 14 november bij prof. Franz von Benda-
Beckmann, hoogleraar rechtsantropologie bij het Max Planck Instituut voor
sociale antropologie in Duitsland.
[fotobijschrift:]
Door conflicten over landrechten moesten sommige boeren vertrekken. Meestal
namen ze hun huis mee, andere voorzieningen bleven achter. | Foto Dik Roth

Re:ageer