Wetenschap - 22 juni 2006

Niet altijd zo gezond als een vis

Dr. Olga Haenen is dé visziektendeskundige van Nederland. In haar laboratorium bij het Centraal Instituut voor Dierziektecontrole (CIDC) in Lelystad spoort ze menig virus en bacteriële, parasitaire of schimmelziekte op. Verder adviseert ze viskwekers, handelaren, dierentuinen en sportvissers.

‘Op dit moment zien we verdacht veel zieke koikarpers die worden geïmporteerd uit Zuid-Azië. Ze blijken besmet met een herpesvirus’, vertelt Haenen. Ze richtte het visziektenlaboratorium op in 1985. Haenen runt het lab samen met twee assistenten en vis- en schelpdierziektenexpert dr. Marc Engelsma. Het lab is nationaal referentielab voor de Europese Unie op het gebied van visziekten en voert daarom steekproefsgewijs controles uit. Ook schelpdieren worden gecontroleerd. De nationale schelpdierdiagnostiek is in 2000 overgenomen door een voorloper van Imares.
De import en doorvoer van vis via Schiphol en de noodzakelijke controles van vis zijn de laatste jaren sterk toegenomen. De onderzoekers bedienen ook Nederlandse viskwekers, een groeiende sector, en onderzoeken vis als bij aanzienlijke vissterfte ziekte wordt vermoed. In Nederland is slechts een handjevol dierenartsen kundig op het gebied van visziekten. Mede daarom gaat veel vis voor controle naar Lelystad. Meer dan honderd partijen vis en schelpdieren komen jaarlijks binnen en meer dan driehonderd monsters worden onderzocht. In het lab kan met testen bijvoorbeeld het DNA van een virus worden aangetoond.
Haenen richt zich op visziekten die over het algemeen geen gevolgen hebben voor de volksgezondheid, maar waardoor vispopulaties in kwekerijen, vijvers, aquaria van dierentuinen, en eventueel in rivieren wel kunnen inklappen. Zij en haar collega Engelsma hebben een geoefend oog voor verdachte symptomen. Hoe zie je nu of bijvoorbeeld een mossel of oester ziek is? Haenen: 'Als de schelp openstaat weet je natuurlijk al dat er iets mis is. De kleur kan verder veel zeggen: een parelmoeren binnenkant duidt erop dat het beestje net dood is. Anders kan het ook gewoon een oude schelp zijn van de zeebodem. Een waterig dier in de schelp kan duiden op slecht doorvoeding. Soms is het duidelijk een parasitaire ziekte, als je bijvoorbeeld een rode schelpworm uit de schelp ziet kijken.' Koikarpers die zijn besmet met het koi herpes virus hebben bijvoorbeeld witte vlekken op de huid en de ingevallen ogen. Voor sommige visziekten zijn vaccins een optie, maar met preventie kan men heel wat bereiken, adviseert Haenen professionals en particulieren met visvijvers. Het voorkómen van stress bij vissen waardoor ze een betere weerstand krijgen en vrolijk blijven rondzwemmen is volgens Haenen essentieel voor elke vissoort. 'Geef vissen niet te weinig ruimte geven, voer ze niet overmatig en zorg daarnaast voor schoon water. Dit ligt allemaal voor de hand, maar het zijn toch vaak de risicofactoren. Let er daarnaast op dat je vis koopt bij een bedrijf dat preventief controleert op visziekten. Kijk bijvoorbeeld naar een onderzoeksuitslag als bewijs hiervoor.'

Hugo Bouter

Re:ageer