Wetenschap - 14 september 2011

'Niet alleen Stapel heeft gefaald'

De fraude van Stapel blijft de gemoederen bezighouden. Gisteren hekelde emeritus hoogleraar Contemporaine geschiedenis Hermann von der Dunk in de Volkskrant de harde 'publish or perish'-mentaliteit in de wetenschap. Wageningse wetenschappers reageren.

Volgens Von der Dunk bestaat er in de wetenschap nu een voedingsbodem voor fraude en plagiaat. Daarvoor zijn volgens hem drie oorzaken:  Ten eerste lijkt 'de verleiding om zich met vreemde veren te tooien of gegevens uit de duim te zuigen' toegenomen. Dit komt doordat 'het prestige van de wetenschap en haar directe invloed op de maatschappij zo enorm zijn toegenomen. ' De tweede en grootste dreiging vindt hij de 'zuigkracht van de markt, die in de strategie van de universiteiten het wetenschappelijk ethos als hinderlijk obstakel heeft opgeruimd.' Tenslotte is er de mediacultuur die ijdelheid onder wetenschappers stimuleert. Von der Dunk:  'Een idiote these als 'vleeseters zijn hufters' zou als borreltafelnonsens zijn weggelachen als ze niet door vakpsychologen (waaronder prof. Roos Vonk, heel toevallig zeer vegetarisch) met poeha zou zijn gelanceerd. '

Is de affaire Stapel inderdaad een symptoom van de huidige druk en verlokkingen in de wetenschap? Wageningse wetenschappers reageren:
Cees van Woerkum, hoogleraar Communicatiewetenschappen:
'Niet alleen Diederik Stapel heeft gefaald, het controlesysteem als geheel heeft gefaald. Want het is frappant dat Stapel, naar het zich laat aanzien, pas na jaren tegen de lamp is gelopen. Het valt mij op dat experimenteel onderzoek vroeger veel vaker werd herhaald. Ik heb psychologie gedaan en in de jaren zeventig was er veel aandacht voor de Yale-studies over overtuigend argumenteren. Die studies werden toen veelvuldig gerepliceerd en dan kwamen er nieuwe inzichten en verklaringen aan het licht.
'Tegenwoordig vinden de wetenschappelijke tijdschriften herhalingsonderzoek niet meer interessant om te publiceren. Daardoor is fraude makkelijker geworden, want niemand merkt het meer op.
De tijdschriften zijn erg gespitst op bijzondere uitkomsten, maar zouden vaker herhalingsonderzoek moeten publiceren. Dat stimuleert wetenschappers om dit type onderzoek vaker te doen. Nu krijg je herhalingsonderzoek niet of nauwelijks gepubliceerd in de tijdschriften. Controle van resultaten is cruciaal. Waar weinig controle is, kan fraude gedijen.' 

Wieger Wamelink, onderzoeker bij het Team Ecologische Modellen en Monitoring:
'Het komt nog steeds heel zelden voor dat iemand fraudeert. En het komt uit als je fraudeert, zelfs na publicatie. Wetenschap vraagt nu eenmaal om controle wat ook gebeurt nadat er al een publicatie ligt. Hoewel je natuurlijk nooit weet wat niet wordt ontdekt, lijkt het systeem te werken. Er is dus niet direct reden om nu maatregelen te eisen waar je iedereen mee belast en nog meer werkdruk oplegt. Een enkel geval is helaas niet te vermijden.
'Het is wel zorgelijk dat onafhankelijkheid op het spel kan komen te staan door de steeds diffusere financiering van onderzoek. Dit geldt zeker voor het beeld naar buiten, zoals in de media. Maar ook hier geldt dat bijna alle wetenschappers vanuit hun eigen integriteit werken. Bovendien speelde de vraag of onderzoek onafhankelijk was van de overheidswensen toen al het onderzoek nog grotendeels door de overheid werd gefinancierd. Iets wat heden ten dagen des te meer speelt.'

Jacqueline Bloemhof, hoogleraar Sustainable Supply Chain Management:
‘De publicatiedruk is wel toegenomen in de moderne competitieve wetenschap maar ik vraag me af of er sprake is van een ongezonde voedingsbodem. Plagiaat en fraude zijn van alle tijden, daar zal een tenure track meer of minder niet veel aan veranderen. De moderne, globale wetenschap heeft ook tot veel transparantie geleid, waardoor de ‘pakkans' voor fraude en plagiaat groter is geworden.
‘Je kunt het vergelijken met de zelf-scan bij de AH: de meeste mensen scannen gewoon al hun producten, ook al is de mogelijkheid om een product gratis mee te nemen toegenomen in vergelijking met de kassabetaling. Zo doen ook de meeste wetenschappers ethisch verantwoord hun werk, zien coauteurs toe op het checken van data, methode en uitkomsten en becommentariëren peer reviewers nauwgezet ingestuurde artikelen.'
Wat denken jullie van dit onderwerp? Is de druk in de wetenschap zo hoog dat fraude aantrekkelijk wordt om carrières veilig te stellen?


Re:ageer