Wetenschap - 1 januari 1970

Niemand heeft het alleenrecht op de natuur

Niemand heeft het alleenrecht op de natuur

Niemand heeft het alleenrecht op de natuur

Boeken Een akkerbouwer in Zuidland noemt zichzelf boer. Want, zegt hij: hij beheert het land, hij zorgt voor de natuur en hij speelt daarmeeeen culturele en ecologische rol. Varkenshouders en kippenboeren zijn voor hem mesters. Industriëlen zijn het, die officieel onder het ministerie van Economische Zaken zouden moeten vallen, en niet onder Landbouw

Maar een natuurbeheerder ziet de akkerbouwer op zijn beurt als bedreiging voor de korenwolf. Die sterft uit door de grootschalige en intensieve technieken van de moderne akkerbouw die de beheerder als activist bestrijdt. En de varkensboer uit Boekel vindt dat hij gevoel heeft voor zijn biggen

Zo geeft iedereen zijn eigen inhoud aan het woord natuur. De waarde van natuur wordt wetenschappelijk echter vastgesteld door ecologen die planten en dieren tellen. De mens telt niet mee. In Contested Natures noemen de Britse sociologen Phil Macnaghten en John Urry dit ecologisch idealisme, want er is niet oon natuur, er zijn vele soorten natuur. Die van de akkerbouwer, die van de natuurbeheerder en die van de varkensboer. En het is belangrijk om te kijken naar de verschillende waarden die deze mensen hechten aan de natuur die ze ontwaren bij het zien van houtwallen, zwartbonte koeien, duinen en dijklandschappen

Ook beleidmakers bekijken volgens Macnaghten en Urry de natuur te veel door ecologische brillenglazen. Als er nog maar zes korenwolven op de Limburgse akkers leven, en er dan ook nog eentje wordt overreden door een auto, dan zijn er maatregelen nodig, want de feiten spreken voor zich. En de ecologische verarming van het Nederlandse landschap wordt bestreden met een ecologische hoofdstructuur (EHS) van puur natuur. Alsof er op de Limburgse akkers geen zes uitstervende korenwolven leven. Beleid wordt te eenzijdig ingezet op planten, dieren en regionale ecosystemen, zonder enige samenhang

Die samenhang is volgens Macnaghten en Urry maatschappelijk, want juist door een sociale of economische visie kom je tot acceptabele oplossingen voor de uitstervende korenwolf of de ecologische verarming. Geen praktische oplossingen echter in Contested Natures. De conclusies zijn voer voor theoretische sociologen, en dat terwijl er toch zulke aardige dingen gebeuren in de praktijk. Staatsbosbeheer heeft de verbodsbordjes bij natuurgebieden al lang verwisseld voor bordjes die recreanten welkom heten in de struinnatuur. En zelfs het ministerie van Landbouw, Visserij en Natuurbeheer beseft langzamerhand dat natuur meer is dan de EHS alleen. Onder de padvindersnaam Operatie Boomhut poogt een werkgroep van het ministerie de natuurbeleving van stadsbewoners, akkerbouwers, natuurbeheerders en varkensboeren in kaart te brengen. Want niemand heeft het alleenrecht op de natuur, niet de boer, niet de activist en niet de industrieel

Er is zelfs natuur in de stad. Als je in Haarlem door het drukke centrum loopt, kun je zomaar in de stilte van het Prinsenhof terechtkomen. Niet dat het stil is, maar het aanzicht van de groene kloostertuin achter de witte muren dwingt tot een onsteedse contemplatie. Rob Aben en Saskia de Wit schrijven in De omsloten tuin dat dit soort oorden van bespiegeling de laatste jaren steeds meer worden geïntroduceerd in moderne stedenbouw. Ook weer een bewijs voor de veelvormigheid van de natuur

Dikke muren en een zware deur suggereren een binnen. Des te verrassender is het als binnen buiten blijkt. Zo speels is de taal van Aben en De Wit jammer genoeg niet in het hele boek, maar ze geven wel een aardig overzicht van de kamers zonder plafond die in het rumoer van het grootsteedse zijn te vinden. Je krijgt bijna zin in een stedentoer, om in de kakofonie en de uitlaatwalmen te zoeken naar die stille plekken waar beschouwing centraal staat. M.W

Contested Natures, Phil Macnaghten en John Urry, 65 gulden, ISBN 0761953132

De omsloten tuin - Geschiedenis en ontwikkeling van de hortus conclusus en de herintroductie ervan in het hedendaagse stadslandschap, Rob Aben en Saskia de Wit, 010 Uitgevers, 49,50 gulden, ISBN 9064503486

Re:ageer