Wetenschap - 5 juli 2007

Nanozout tegen ondervoeding

Initiatieven van ontwikkelingsorganisaties om in arme landen het tekort aan vitamines en mineralen op te heffen zijn tot nu toe niet succesvol geweest. Het wordt hoog tijd dat we technologische hoogstandjes als nanotechnologie uit de kast halen. Dat zegt bijzonder hoogleraar prof. Michael Zimmermann op 5 juli tijdens zijn inaugurele rede.

In de jaren negentig namen de Verenigde Naties zich voor om voor 2005 een einde te maken aan tekorten aan jodium en vitamine bij kinderen. Maar nu sterven elk jaar nog steeds een miljoen kinderen met een haperend immuunsysteem door te weinig vitamine A. In arme landen heeft veertig procent van de kinderen mentale ontwikkelingsproblemen door een tekort aan jodium.
‘We hebben de fout gemaakt om tekorten aan nutriënten apart op te willen lossen’, zegt Zimmermann. ‘Waar een tekort aan jodium was, begonnen we een initiatief om jodium aan zout toe te voegen. Waar een tekort aan ijzer was, richtten we een initiatief op waarin we kinderen ijzersupplementen gaven. We hielden er geen rekening mee dat tekorten elkaars werking versterken.’
Jodiumtekorten leiden bijvoorbeeld tot een te lage aanmaak van schildklierhormoon, en belemmeren daardoor de ontwikkeling van de hersenen. Tekorten aan ijzer doen dat echter ook. De schildklier heeft ijzer nodig om het enzym thyroidperoxidase goed te laten werken, ontdekte Zimmermann eerder. Dat enzym is betrokken bij de aanmaak van schildklierhormoon. De symptomen van een tekort aan schildklierhormoon worden bovendien verergerd door een tekort aan vitamine A.
‘Je moet er dus voor zorgen dat kinderen in arme landen én meer jodium én meer ijzer én meer vitamine A binnenkrijgen’, zegt Zimmermann. ‘Dat kan eigenlijk alleen met hoogwaardige technologie. Vitamine A, ijzer en jodium kun je niet zomaar bij elkaar stoppen. De stoffen reageren met elkaar. Je zult de deeltjes afzonderlijk moeten encapsuleren met nanotechnologie, zodat je een poeder krijgt dat je aan zout kunt toevoegen.’
Zelfs in de meest ontwrichte landen is zout verkrijgbaar, motiveert Zimmermann. Bovendien hebben hij en zijn collega’s van zijn andere werkgever, de Eidgenössische Technische Hochschule Zürich, het drievoudig verrijkte nanozout al met succes uitgetest op Marokkaanse kinderen.
Innovaties als het nanozout, maar ook dramatisch genetisch gewijzigde planten met een verhoogde voedingswaarde moeten tekorten aan essentiële voedingsstoffen de wereld uit helpen, vindt Zimmermann. ‘Het einddoel moet natuurlijk zijn dat mensen een volwaardige voeding krijgen’, zegt de nieuwe hoogleraar. ‘Maar op korte termijn is dat niet mogelijk. Daarom moeten we nu de technologie een kans geven.

Re:ageer