Wetenschap - 1 januari 1970

Na vier dagen antibiotica zijn ziektekiemen in kip al resistent

Na vier dagen antibiotica zijn ziektekiemen in kip al resistent

Na vier dagen antibiotica zijn ziektekiemen in kip al resistent


Gevaarlijke resistente bacteriën, die opgewassen zijn tegen antibiotica,
ontstaan sneller en makkelijker dan onderzoekers vermoedden. Dat ontdekten
Wageningse dieronderzoekers in Lelystad. Nadat ze een veelgebruikt
antibioticum enkele dagen aan kippen hadden gegeven, zaten die al vol
resistente bacteriën.

,,Resistentie is natuurlijk geen nieuw probleem’’, zegt dr Dick Mevius van
het Centraal Instituut voor Dierziekten Controle (CIDC). ,,We weten al
sinds 1990 dat bacteriën in dieren die veel antibiotica krijgen resistent
voor de antibiotica kunnen worden, en vervolgens misschien een gevaar
vormen voor mensen.’’ In praktijken van artsen duiken steeds vaker
infecties van resistente super bugs op. Niet zelden vermoeden onderzoekers
dat de organismen zijn ontstaan in de landbouw, waar fabrikanten tot voor
kort antibiotica als groeibevorderaar toevoegden aan veevoer. ,,Toen die
link duidelijk werd, heeft de EU ingegrepen en het gebruik van antibiotica
als groeibevorderaar verboden’’, zegt Mevius. ,,Maar als medicijn tegen
ziekten zijn antibiotica nog toegestaan.’’
In Lelystad onderzocht hij met dr Michiel van Boven de effecten van
enrofloxacin, een antibioticum dat bacteriën doodt door de celdeling te
blokkeren. ,,Enrofloxacin kwam pas in de late jaren tachtig op de markt’’,
zegt Mevius. ,,Het is nauw verwant aan antibiotica die artsen voorschrijven
aan mensen.’’
Omdat ze wilden onderzoeken hoe snel bacteriën ontstaan die resistent zijn
tegen het antibioticum gaven de onderzoekers het middel aan acht kippen die
geen contact met elkaar hadden. De kippen hadden allemaal ongeveer dezelfde
bacterieflora in hun darmen. De onderzoekers namen dagelijks monsters van
de mest om de ontwikkelingen in de darm te volgen.
,,We hadden de dosis ingesteld om de Escherichia coli te bestrijden’’, zegt
Michiel van Boven. ,,Dat lukte, zag je al binnen een paar dagen. Resistente
organismen konden we niet vinden. Maar van een andere bacterie vonden we
die resistente organismen wel.’’ Dat gebeurde bij de Campylobacter jejuni,
een bekende plaaggeest in de levensmiddelenindustrie. Binnen twee tot drie
dagen staken de resistente Campylobacters de kop op, en na vier dagen
domineerden ze de darmflora. Uit analyse van het DNA van de bacteriën bleek
dat het ging om twee verschillende stammen, die overigens wel allemaal een
mutatie in hetzelfde gen hadden.
,,Het idee bestaat dat resistente organismen ontstaan in grote populaties,
en daarna van de ene kip op de andere overspringen’’, zegt Van Boven.
,,Maar dat is helemaal niet nodig, blijkt uit dit onderzoek. Ze kunnen ook
ontstaan in individuele kippen.’’
,,Resistente bacteriën zijn altijd aanwezig’’, zegt Mevius. ,,Het gaat
alleen om mutanten, die in kleine aantallen voorkomen. Maar als de
omstandigheden gunstig voor ze zijn, nemen ze in korte tijd in aantal
toe.’’ In een gram kippenmest, verduidelijkt Mevius, zitten toch al snel
een miljard Campylobacters. ,,De kans dat er een mutant in een individuele
kip zit is vrij groot.’’
,,Een dosis antibiotica kan de ene bacterie doeltreffend bestrijden zonder
dat er resistente mutanten ontstaan, maar tegelijkertijd bij een andere
bacterie wel zorgen voor een toename van het aantal resistenties’’, zegt
Van Boven. ,,Zeker omdat het hierbij gaat om een geneesmiddel waarvan ook
varianten voor de mens bestaan, is het de moeite waard dit verder te
onderzoeken’’, vult Mevius hem aan. Dat vervolgonderzoek staat inmiddels op
stapel. Dit keer zullen de onderzoekers kijken naar verschillende
doseringen en groepen kippen, die de omstandigheden in de pluimveehouderij
dichter benaderen.
Het onderzoek verschijnt binnenkort in het Journal of Antimicrobial
Chemotherapy. | W.K.

Fotobijschrift:
Campylobacter-bacteriën in de darmen van kippen blijken soms al na een paar
dagen resistenties tegen antibiotica te kunnen ontwikkelen

Re:ageer