Wetenschap - 17 oktober 2014

NWO dwingt tot snelle open access

tekst:
Hoger Onderwijs Persbureau
1

Het duurt te lang voordat wetenschappelijke artikelen gratis en voor iedereen te lezen zijn. De NWO zet daarom een volgende stap in het open access-beleid.

Uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften stellen artikelen vaak pas na een aantal maanden tot een jaar gratis beschikbaar. Daar neemt NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) geen genoegen meer mee. Als er belastinggeld besteed is aan onderzoek, moeten de uitkomsten direct gratis te lezen zijn. Onmiddellijke open access wordt bij NWO de standaard.

Ook wil de onderzoeksfinancier niet meer dat wetenschappers ‘gewone’ tijdschriften extra betalen om artikelen ook gratis beschikbaar te stellen. In dat geval wordt er immers twee keer geld op tafel gelegd: één keer door de universiteit die een abonnement heeft afgesloten, en één keer door NWO, die het onderzoek betaalt. Wetenschappers met een NWO-beurs moeten in de toekomst dus publiceren in een volledig open acces-tijdschrift, de zogeheten golden road.

Wie in een gezaghebbend tijdschrift wil komen dat niet aan open access doet, moet zijn artikel (of een vrijwel definitieve versie daarvan) in een vrij toegankelijke database plaatsen. Een jaar geleden liet staatssecretaris Sander Dekker weten dat hij open access erg belangrijk vindt. Binnen tien jaar moeten nieuwe wetenschappelijke publicaties voor iedereen gratis te lezen zijn, schreef hij aan de Tweede Kamer.

Voor veel wetenschappers is het systeem niet nieuw. In 2011 was al meer dan de helft van de door Nederlandse onderzoekers gepubliceerde artikelen gratis te lezen, bleek vorig jaar uit onderzoek. Maar in dat onderzoek zijn ook artikelen meegeteld die pas na verloop van tijd openbaar werden. Het is nog niet bekend wanneer de nieuwe regels ingaan. Begin 2015 publiceert NWO de nieuwe strategie. Het open access-beleid is daar onderdeel van.



Re:acties 1

  • Jeroen Bosman



    Dit stukje van het Hoger Onderwijs Persbureau bevat helaas een aantal onjuistheden en vertroebelt daarmee de discussie over Open Access.

    Open Access = voor iedereen blijvende gratis toegang tot wetenschappelijke bronnen
    Gold Open Access = door uitgevers geregelde Open Access
    Green Open Access = door auteurs geregelde Open Access

    Gold Open Access kan in:
    - Open Access tijdschriften waar de auteurs fees (APC) betalen om te publiceren; het gehele tijdschrift is OA.
    - Open Access tijdschriften die institutioneel of anderszins gesubsidieerd worden en dus voor lezers en auteurs gratis zijn
    - Betaalde (paywall/abonnement) tijdschriften waarin de auteur een fee betaalt om OA te publiceren. De rest van het tijdschrift is niet-OA. Deze tijdschriften heten hybrid OA journals (ook wel fools' gold)

    Green Open Access kan in:
    - Institutionele repositories (wetenschappelijk archief van universiteiten zoals Igitur in Utrecht)
    - Subject repositories zoals PubMed Central of ArXiV
    - Wetenschappelijke profielsites zoals ResearchGate
    - eigen websites van wetenschappers

    Green Open Access kan gaan om de preprint versie, de peer reviewed auteursversie of de peer reviewed uitgeversversie. Uitgevers staan zelden toe dat de uitgeversversie van een niet Gold-OA gepubliceerd stuk via Green OA gedeeld wordt. Wel is het vrijwel altijd toegestaan de laatste, peer reviewed, auteursversie via Green OA te delen in repositories e.d.. Alleen wordt er daarvoor vaak een embargo van 3 tot soms wel 48 maanden opgelegd.

    In het stuk hierboven staat dat uitgevers van wetenschappelijke artikelen deze pas na een aantal maanden tot een jaar gratis beschikbaar stellen. Dat is geheel onjuist. Uitgevers stellen niets gratis beschikbaar, ook niet na een bepaalde periode. Wat zij wel doen is met emnbargo's auteurs verbieden hun laatste, peer reviewed, auteursversie, direct gratis beschikbaar te stellen. En die embargo's zijn zeer vaak langer dan een jaar, zeker in de sociale en geesteswetenschappen.

    Wat in het stuk hierboven ook niet klopt is dat NWO onderzoekers verplicht in een Golden OA tijdschrift te publiceren. Lees bericht van NWO er maar op na: "NWO zal onderzoekers gaan vragen om in een volledig open
    access-tijdschrift te publiceren (Golden Road), ofwel het artikel in een
    centraal onderhouden, vindbare database van de universiteit of het
    vakgebied (Green Road) te deponeren".

    Het mag dus ook via Green OA.

    Lastig is wel dat NWO eist dat de artikelen direct na publicatie OA beschikbaar zijn. Daarmee resteren er drie mogelijkheden:

    1. Publiceren in een Open Access tijdschrift (waarvan 30% procent fees, APCs, vraagt van 100-5000 USD, maar de overige 70% ook voor auteurs gratis is; zie de Directory of Open Access Journals).
    2. Niet-OA publiceren in een regulier abonnementstijdschrift (dat kan dus ook een hybrid journal zijn) en de last author version via Green OA delen in een repository of andere site.

    Deze tweede optie kan alleen als:
    - ofwel de uitgever geen embargo periode hanteert
    - ofwel NWO Green OA accepteert waarin gedurende de embargoperiode de auteur een berichtje krijgt uit het repository dat iemand zijn stuk wil lezen en op een knop moet drukken om het stuk aan die lezer beschikbaar te stellen. Dit is de zogenaamde Copy Request button die helaas nog in veel te weinig repositories is geïmplementeerd.

    Reageer

Re:ageer