Wetenschap - 11 april 2002

NB: Nederland ontboert maar het platteland blijft

NB: Nederland ontboert maar het platteland blijft

BOEK | Het is geen nieuws, maar toch wel, want het gebeurt zo sluipend dat niemand weet wanneer het stopt: Nederland ontdoet zich van zijn boeren. De stukjes die journalist Sietske van der Hoek vorig jaar voor de Volkskrant schreef over de teloorgang van de boerenstand zijn daarom, ook nu ze in boekvorm zijn verschenen, nog goed leesbaar en zelfs actueel. Onder de titel Het platteland heeft Van der Hoek nu zijn veelal persoonlijk getinte stukjes gebundeld.

Van der Hoek is een verhalenverteller. Hij vermengt het verhaal van de Belgische boerin die op televisie haar borsten ontbloot om het imago van boerinnen te verbeteren met eigen jeugdervaringen uit het Zuidelijk Westerkwartier in Groningen, landschapsbeschrijvingen, eigen indrukken en natuurlijk de verhalen van de plattelanders zelf. Dat doet hij goed, en de variatie aan invalshoeken en thema's maakt het boek prettig om te lezen.

Ondanks de weinig vrolijk stemmende ondertitel - Over de laatste Nederlandse boeren - is Het platteland geen defaitistisch boek vol klaagzangen. Van der Hoek wandelt bijna monter door het boerenland, en de meeste verhalen die hij vertelt, hebben dan wel geen gelukkig, maar wel een open einde. Alleen de cijfers stemmen droef. Bijvoorbeeld: in 1947 was de helft van de beroepsbevolking van gemeente Grootegast boer, in 1960 een derde, en in 2000 vijf procent.

Het is die feitelijke achtergrondkennis over de teloorgang van de Nederlandse boerenstand die de verhaaltjes van Van der Hoek het karakter geven van een tragikomedie. Want het is juist niet de teloorgang die Van der Hoek beschrijft. "Als we de afgelopen vier jaar financieel en emotioneel hebben kunnen doorstaan, dan maken ze in elk geval m?j niet meer bang", zegt varkensboerin Lianne strijdlustig op de stelling van landbouwvoorlichter Marco dat tussen nu en 2008 het aantal varkensbedrijven zal halveren.

En soms gaat het zelfs landbouwkundig erg goed, zoals bij Broer Siderius die bij Het Bildt succesvol pootaardappelen teelt. "En ze willen meer dan wij kunnen leveren, dus gaat de prijs omhoog", zegt hij als de vraag naar pootaardappelen uit heel Europa na een natte lente stijgt. "En een dubbeltje meer per kilo is op duizend ton poters een ton extra in guldens."

Het platteland is een boek met een dubbele boodschap. Nederland ontboert, luidt de boodschap van Van der Hoek in zijn inleiding en telkens als hij macro-economische cijfermatigheden te berde brengt. Maar uit de verhalen die hij vertelt, komt een zeer levendig platteland naar voren met plattelanders die op alle mogelijke manieren de wil tonen om te zorgen dat het platteland net zo levendig blijft.

Natuurlijk zijn er ook de klagende boeren, zoals de akkerbouwer in de Noordoostpolder die vanwege de 'dictatuur' van de supermarkten zijn vrouw verbiedt bij Albert Heijn boodschappen te doen. Of de boeren die nieuwe markten kiezen, zoals de varkensboerin Gerrie Fransen-Van de Wert die sinds 1999 in het Land van Maas en Waal 2500 kilogram rode en witte wijndruiven oogst per hectare. En natuurlijk de boeren die moesten verhuizen om hun boerenbedrijf te behouden, en nieuwe soorten boeren, zoals de 'vogeltjesboeren'.

"Vroeger raapten we eieren", zegt vogeltjesboer Kees Hos in het boek, "nou benne we er zuinig op". Dat citaat staat voor de enorme verandering die het platteland doormaakt, hoe klein het voorbeeld ook is. Dat is denk ik de boodschap die Van der Hoek ons meegeeft: boeren veranderen, maar plattelanders zullen het altijd blijven. En het platteland verdwijnt niet.

Martin Woestenburg

Sietske van der Hoek, Het platteland - Over de laatste Nederlandse boeren, Contact, ISBN 9025414214, 15,50 euro.

Re:ageer