Wetenschap - 27 september 2001

NB: Natuur is niet meer de natuur die de natuur maakt

NB: Natuur is niet meer de natuur die de natuur maakt

BOEK | Zeevissers kunnen hun vangst nu determineren met de determineersleutels in de Veldgids zeevissen die onlangs uitkwam. Geen opzienbarend boekje, maar wel handig.

De determinatie begint bij de vraag of de vis een bek met kaken heeft. Daarna splitst de zoektocht zich uit in de richting van vissen met vijf kieuwspleten, want dat zijn haaien of roggen, en vissen met ??n paar kieuwspleten. Binnen de groep met ??n paar kieuwspleten is vervolgens een ongelofelijke variatie aan vissen te vinden, vissen met ogen aan ??n zijde (platvissen als tarbotten, schurftvissen, schollen en tongen), vissen met een napvormige zuigschijf van aan elkaar gegroeide buikvinnen (zeegrondels), vissen met een onderkaak langer dan de bovenkaak (palingen en kongeralen).

En dan hebben we alleen nog maar de familie bepaald.

Blijkt nu het lichaam van de zeegrondel ondoorzichtig en raken de bases van de twee rugvinnen elkaar, dan hebben we de zwarte grondel gevonden. Op de foto in het boek lijkt de inderdaad zwarte vis op een prehistorisch zeemonster uit de diepten, maar het is een achttien centimeter klein visje uit de Noordoost-Atlantische Oceaan, de Noordzee en de Oostzee. In Nederland is hij het eerst gesignaleerd in het Veerse Meer, waar deze voor Nederland zeldzame soort zich blijvend heeft gevestigd.

Han Nijssen, Veldgids zeevissen, KNNV Uitgeverij, ISBN 9050111394, 47,38 gulden.

BOEK | Wat is nu landschap? Dat is een simpele vraag om te stellen, maar erg ingewikkeld om te antwoorden. Han L?rzing doet in The Nature of Landscape een dappere poging en dat levert een prettig leesbare queeste op naar de vele betekenissen die landschap bij mensen oproepen.

Want welke zaken bepalen nu ons oordeel over een landschap? Het feit dat landschappen voor een belangrijk deel het resultaat van menselijk handelen zijn, of datgene wat we met landschappen doen in onze hoofden?

Mensen cre?ren landschappen met hun brein, stelt L?rzing. Met onze kennis, onze perceptie en onze interpretatie gebruiken we landschap als een metafoor voor gevoelens. Een landschap krijgt waarde door wat we erover weten, hoe we het beleven en welke waarde we er via onze kennis en schoonheidsgevoel aan hechten.

Samen met het feit dat veel landschappen zijn ontstaan door menselijke interventie maakt dat we landschap als maakbaar zien, kneedbaar door wat in onze hersenen wordt bedacht. "Er is geen betere natuur dan manmade natuur", stelt L?rzing. En: "het heruitvinden van traditie is ons moderne erfgoed."

Het landschap van de toekomst wordt zowel minder menselijk als minder natuurlijk. Natuur is niet meer de natuur die de natuur maakt, maar nieuwe, aangelegde en begeleide natuur bij ongebruikte spoorwegen of verlaten waterreservoirs. En het erfgoed wordt heruitgevonden, zoals in de nieuwe Batavia Stad, bij het gebruik van Koning Ludwig's kasteel Neuschwanstein als landmark in Disneyland, of de semi-mediterrane uitstraling van vakantiedorp Port Z?lande.

Landschap wordt zo steeds meer een schijnwerkelijkheid, een aaneenschakeling van metaforen en referenties. We leven in een themapark waarin buzzwords als 'natuurlijk' of 'authentiek' de leidraad vormen. | M.W.

Han L?rzing, The Nature of Landscape - A Personal Quest, 010 Uitgevers, ISBN 9064504083, 53,99 gulden.

Re:ageer