Wetenschap - 5 juli 2001

NB: Het lommerrijke essenlandschap is nieuwerwets

NB: Het lommerrijke essenlandschap is nieuwerwets

BOEK | Het is natuurlijk toevallig. Net nu de actie Bomen voor koeien van het radioprogramma Vroege Vogels, Landschapsbeheer Nederland en Stichting wAarde volgens de site www.bomenvoorkoeien.nl resultaten oogst - er zijn nu 4200 bomen geplant - brengt Alterra een boekje uit waarin wordt uitgelegd hoe boeren zich kunnen bijscholen tot bosbouwer. Anne Oosterbaan legt uit dat de walnotenboom gebruikt kan worden voor fineer, zaaghout, wortelhout en noten. De boer moet wel oppassen, want de omlooptijd van hout is vele malen langer dan die van koeien. De walnoot heeft tussen de vijftig en honderd jaar nodig. | M.W.

Anne Oosterbaan, Boeren met bomen, Alterra, ISBN 9032702939, gratis verkrijgbaar bij het Team Communicatie, telefoon 0317-474487.

BOEK | Waar in Nederland vinden we de uitgestrekte leegte die er in de vorige eeuw nog te zien was? Een melkveehouder uit Drijber vertelde me dat zijn vader vroeger tot aan Dwingelo over de heide kon uitkijken. Nu is het gebied lommerrijk en kleinschalig. En de boer die zijn bedrijf intensiveert en vergroot, is ineens een bedreiging voor het cultuurlandschap.

Intensivering en schaalvergroting van de landbouw blijken ook in Europa een grote bedreiging voor het cultuurlandschap te zijn. Maar hoe krijg je zicht op de diversiteit aan landschappen die zich in Europa voordoet? In From Landscape Ecology tot Landscape Science doen landschapsecologen een voorstel voor een nieuwe wetenschap die zich bezighoudt met het landschap, de landschapswetenschap. Een titel die in al zijn eenvoud aanlokkelijk klinkt. Jammer alleen dat de bundel een weergave is van en congres dat al in 1997 plaatsvond. Wetenschappelijke uitgevers werken langzaam, blijkbaar.

De landschapsecologie wil zich volgens de bundel verbreden met beleidswetenschappers, sociologen en economen, maar ook met kunstenaars, kunsthistorici en stedenbouwkundigen. Naast nationaal en internationaal beleid, agrarische landschappen en natuur is er ook aandacht voor de geschiedenis van het Europese landschapsschilderij en land art.

De samenstellers van de bundel, Jan Klijn en Willem Vos, stellen in hun concluderend pleidooi een landschapswetenschap voor die fundamenteel, strategisch en toegepast onderzoek doet. Fundamenteel is de langdurige monitoring van veranderingen en theoretische ontwikkeling; strategisch zijn de scenariostudies en toekomstvisies; toegepast zijn de case studies naar stad en platteland. Het is een drie-eenheid die ook in natuur- en milieuonderzoek al wordt gebezigd door onderzoeksinstituten als Alterra en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

Een groot gemis in de bundel is datgene wat achter de actie Bomen voor koeien steekt: de beleving van het landschap. Een koe onder een grote lommerrijke boom appelleert aan een sensitiviteit die moeilijk onder woorden is te brengen, niet per se hoeft te kloppen met de cultuurhistorische feiten, en daardoor ook moeilijk is te onderzoeken. Het is vergelijkbaar met de verkiezingspolls: morgen kloppen ze niet meer. Want niets is zo veranderlijk als de mens die zijn landschap bekijkt. Voeg een verhaal toe aan een plek en de plek verandert. Zo is voor mij het lommerrijke en kleinschalig essenlandschap ineens erg nieuwerwets. | M.W.

Jan Klijn en Willem Vos (eds.), From Landscape Ecology tot Landscape Science, Kluwer, ISBN 0792369211, 55 gulden, te verkrijgen bij de WLO, telefoon 0317-477987, e-mail wlo@alterra.wag-ur.nl.

Re:ageer