Wetenschap - 14 maart 2002

NB: Geblinddoekte hamster vindt tussen bloempotten de Veluwe

NB: Geblinddoekte hamster vindt tussen bloempotten de Veluwe

"Neem een kaart van Nederland van schaal 1:100.000, zet hekjes van tien centimeter hoogte op de grenzen van water en land, markeer elke nederzetting van meer dan driehonderd inwoners met een speld, en laat op de kaart een geblinddoekte hamster los. Binnen enkele minuten zit hij op de Veluwe. Alleen daar kan hij nog een beetje heen en weer lopen zonder tegen een speld te botsen."

De hamster staat voor Michiel Hegener voor de bewoners, de recreanten, de automobilisten, de campinggasten, zich uitbreidende steden, maar ook voor de edelherten, ree?n, wilde zwijnen, hamsters en andere natuur die van ons meest uitgestrekte natuurgebied gebruik maken. In zijn boek Het wilde oosten pleit Hegener voor een nationale aanpak van dat on-Nederlandse - want enorm uitgestrekte - natuurgebied. "De Nederlandse bewandelbare natuur bestaat uit een uitgebreide en gevarieerde verzameling bloempotten", vindt Hegener. "Het enige dat er qua omvang uitspringt is de Veluwe."

Als Nederlanders spreken over bijvoorbeeld de Waddenzee of de Biesbosch, dan is vooraf al duidelijk dat dit natuurgebieden zijn die in hun totaliteit moeten worden beschermd. Naar gas boren? Onmogelijk. Het plan om windmolens op de Afsluitdijk te plaatsen, brengt weliswaar het dilemma van natuur versus milieu naar boven, maar is voor de meeste natuurliefhebbers toch ook onbespreekbaar. De Waddenzee en de Biesbosch zijn nationale natuur, en daar blijf je met je handen af.

Met zijn duizend vierkante kilometer is het het grootste laaglandnatuurterrein in Europa, maar over de Veluwe wordt nooit gesproken alsof het nationaal bezit is. Hegener wijt dat onder meer aan de omvang van het terrein. Die is 'on-Nederlands, past niet in ons natuurdenkraam'. Maar ook de territoriumdrift van de vele terreineigenaren treft blaam. "De terreineigenaren doen er veel aan hun stuk Veluwe als bloempot te presenteren en de Veluwe als geheel, onbesproken te laten."

De bedreigingen voor de Veluwe zijn legio. Het begon in de jaren tachtig met de aanleg van de A50 dwars door het natuurterrein. Ondertussen zijn er al plannen om diezelfde weg te verbreden, terwijl ook de A12 zesbaans moet worden. De Luchtmobiele Brigade van het Nederlandse leger wil zijn tijdelijke oefenterrein op de Veluwe omzetten in een vast oefenhonk. De grootste bedreiging zit volgens Hegener echter in die sector die de natuur van de Veluwe nodig heeft om te overleven, de recreatie. Campings die voorheen nog tenten en caravans huisden, bouwen steeds meer chalets en stacaravans, of worden domweg vervangen door bungalowparken, met als bijkomend gevaar dat de recre?rende westerling, al dan niet gedoogd, permanent in de kwetsbare natuur gaat wonen.

Het zijn sluipende ontwikkelingen, zoals vaak in de Nederlandse ruimtelijke ordening. Daartegenover staan de kleine succesjes. Zandwegen zijn veelal afgesloten voor gemotoriseerd sluipverkeer, de Veluwe is tot nationaal landschap uitgeroepen door de rijksoverheid, en provincie Gelderland heeft ambitieuze plannen met de natuur. Hegener schetst in Het wilde oosten een redelijk afgewogen beeld van de kansen die de natuur op de Veluwe heeft in de toekomst. Onder de mensen die zich druk maken over die toekomst zitten naast veel natuurbeschermers echter ook andere belangenbehartigers. De mensen die in het boek niet aan het woord komen, zijn zij die met de Veluwe geld willen verdienen, de projectontwikkelaars en de recreatieondernemers. Dat is jammer, want daarmee lijkt Het wilde oosten teveel op een natuurpamflet. De geblinddoekte hamster van Hegener loopt wel met hele grote natuurvoeten.

Martin Woestenburg

Michiel Hegener, Het wilde oosten - De toekomst van de Veluwe, Contact, ISBN 9025497586, 18,50 euro.

Re:ageer