Wetenschap - 14 juni 2001

NB: De waterlinie wordt zichtbaar in de hoofden

NB: De waterlinie wordt zichtbaar in de hoofden

BOEK | Het gebied dat journaliste Annemarie Kok in Randland schetst, is leeg. En het zal leeg blijven, ondanks het feit dat het een aantrekkelijk, rustig gebied is dat met zijn kwelders en buitendijkse weiden een essentieel onderdeel is van het waddengebied. Toeristen gebruiken het noordelijke deel van Friesland en Groningen voornamelijk als doorgangsroute naar de waddeneilanden. En voor woningbouw ligt het te ver van de randstad.

Bij de aankondiging van Randland verwachtte ik een boek te vinden in de nieuwe traditie van literaire landschapsgeschiedenis van Geert Mak met Hoe God verdween uit Jorwerd en Frank Westerman met De graanrepubliek. Ambitieus geschreven verhalen over een telkens veranderend landschap en de mensen die er in leven. Maar Kok is duidelijk minder ambitieus.

Randland is een journalistiek portret. Dat betekent dat mensen worden opgevoerd om te vertellen over het landschap. Zoals Joeke Vellema, de man die na veertig jaar werken aan rijsdammen in 1985 als laatste slikwerker zijn lieslaarzen aan de wilgen hing. Of de aardappelboer, de natuurbeschermer, de fotograferende veearts, de actievoerder, de dichters en de herenboer.

Degelijke journalistieke portretten, maar daar blijft het bij. Randland is niet dik genoeg, wat mij betreft. Uit de portretten spreekt veel liefde voor het landschap, maar nergens wordt duidelijk dat de noordelijke kuststrook van Friesland en Groningen ook cultuurhistorisch een belangwekkend landschap is. Want het is de kuststrook van het internationaal befaamde waddenlandschap. Met meer cultuurhistorische diepte had Randland een ode kunnen zijn aan de leegte van het noordelijke landschap.

Annemarie Kok, Randland - Portret van de Friese en Groningse kuststrook, Contact, ISBN 9025470114, 29,90 gulden.

BOEK | Van Muiden tot Gorinchem loopt een snoer van forten door het Nederlandse landschap. Soms nauwelijks zichtbaar, begroeid met struiken en bomen, omringd met een gracht, liggen de stenen gebouwen langs het water of achter aarden wallen. Of ze nu in het rivierenlandschap van de Betuwe liggen of ingeklemd tussen snelwegen bij Utrecht, een zweem van geheimzinnigheid ligt over ze heen.

De meeste mensen verwachten dan ook dat de forten zeer oude relikwie?n zijn, maar koning Willem I besloot nauwelijks tweehonderd jaar geleden tot de aanleg. Nu heeft staatssecretaris Rick van der Ploeg zichzelf aangesteld als bouwmeester om de Nieuwe Hollandse Waterlinie als groot architecturaal project weer zichtbaar te maken in het landschap. Dat kan tot verrassingen leiden, want Staatsbosbeheer bracht vorige week op TV Gelderland zeer voorzichtig een eerste plan naar buiten om delen van de linie onder water te zetten.

Romancier Nicolaas Matsier vermengde in het boek De Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn persoonlijke indrukken met de geschiedenis van de linie. Carl de Keyzer fotografeerde de forten. En Selma Schepel beschrijft de toekomstplannen. Met de kunstmanifestatie Hotel Belved?re in Fort Asperen moeten vanaf half juni die plannen alvast in de verbeelding van het publiek worden uitgevoerd. Zodat de waterlinie daar niet meer verborgen ligt. | M.W.

Nicolaas Matsier, Selma Schepel en Carl de Keyzer, De Nieuwe Hollandse Waterlinie, Waanders, ISBN 9040095531, 39,50 gulden.

Re:ageer