Wetenschap - 20 juni 2002

NB: De natuurbeschermer geeft opdracht aan gewapende wachters en geheim agenten

NB: De natuurbeschermer geeft opdracht aan gewapende wachters en geheim agenten

Richard Leakey werd wereldberoemd als paleontoloog, onder andere door zijn vondst van Turkana Boy, een van de meest complete skeletten van Homo erectus die er bestaan. Hij was vanaf 1968 de - blanke - directeur van het National Museum van Kenia tot hij in 1989 door president Moi werd gevraagd om directeur te worden van de Kenya Wildlife Service (KWS).

In Olifantenoorlogen beschrijft Leakey als ware het een jongensboek hoe hij zijn directeurschap begon met een openbare verbranding van in beslag genomen ivoor. Dat baarde opzien, wat het was kapitaalvernietiging. Een kilo ivoor kostte toentertijd 220 dollar, en de opbrengst van de verkoop zou ten goede komen aan het wildbeheer. Maar het werkte, want stropers hielden zich een tijdje stil.

In de jaren daarna vormde Leakey de KWS om tot een goed georganiseerde militie die de oorlogen met de stropers - want er kwamen regelmatig shoot outs voor tussen stropers en parkwachters - een andere dimensie gaven, namelijk een politieke. Leakey beheerde met zijn KWS enorme oppervlakten waardevol land, hij wist via de Wereldbank miljoenen dollars binnen te halen voor zijn beheersysteem, en daarenboven had hij mannen in dienst die met halfautomatische wapens konden schieten - en raak ook. Eigenlijk was het niet meer dan logisch dat zich binnen de regering van Moi een politieke weerstand vormde, die zich onder meer uitte in allerlei beschuldigingen.

Dat Leakey het vijf jaar volhield bij de KWS, ondanks de grote politieke druk om te stoppen, ligt enerzijds aan zijn nuchterheid, zijn alertheid voor een al te ver doorgevoerde paranoia, anderzijds aan een doodgewone koppigheid die hij al aan de dag legde toen hij door wetenschappers werd beschimpt om zijn paleontologische vondsten. "Waarom reageer je niet?", vroegen familieleden, vrienden, collega's en journalisten aan Leakey, want hij werd al een maand geteisterd door een uitgebreide lastercampagne. Antwoord: "Omdat ik het gewend ben om niet te buigen."

"De politiek in Kenia is hard", schrijft Leakey nadat hij van president Moi het advies krijgt om lijfwachten te nemen. "Misschien komt het doordat ons land jong is", vervolgt hij, "of doordat talloze stammen voortdurend met elkaar wedijveren om de macht en om geld, of door de onzekerheid van onze leiders." Zeker was volgens Leakey wel dat hij al politieke tegenstanders had gemaakt.

Het jongensboek eindigt met een vliegtuigongeluk, waarvan direct onduidelijk wordt of het nu werkelijk een ongeluk was. De Cesna van Leakey crasht en hij verliest zijn beide benen. Iets later neemt hij de beslissing die in het boek al enige tijd als een zwaard van Damocles boven hem hing: hij neemt ontslag.

Olifantenoorlogen is een persoonlijk relaas van Leakey, en daardoor lijkt het soms wel erg op het jongensboek waarin de held het opneemt tegen de rest van de wereld. Alhoewel ik vanuit het verre Europa altijd een goede indruk van Leakey heb overgehouden - hij is tegenwoordig uitgegroeid tot oppositiepoliticus - en ik ook zeker zijn goede werk voor het Keniaanse wild life niet wil en kan bekritiseren, krijg ik door het boek geen al te prettig beeld van de natuurbeschermer annex paleontoloog annex politicus.

Leakey en zijn ghost writer Virginia Morrell schrijven veel over Leakey zelf als een soort semi-alleenheerser die opdrachten geeft aan gewapende wachters en geheim agenten. Maar goed, misschien ben ik wel te allergisch voor jongensboeken en weet ik onvoldoende van Kenia. Er gebeurt in het boek wel voldoende om het tot een goede vakantieleeservaring te maken.

Martin Woestenburg

Richard Leakey & Virginia Morrell, Olifantenoorlogen - Om het behoud van de Afrikaanse natuur, Spectrum, ISBN 9027420785, 21,50 euro.

Re:ageer