Wetenschap - 3 oktober 2002

NB: Bewustwording en verzet als wapens tegen biologische oorlogsvoering

NB: Bewustwording en verzet als wapens tegen biologische oorlogsvoering

Terrorisme heeft de gevaren van biologische oorlogsvoering weer scherp in het centrum van aandacht gezet, betoogt Wendy Barnaby in haar boek 'De biologische oorlogsvoering'. De eerste 'psychologische drempel' werd geslecht door de Japanse sekte Aum Shinrikyo die in maart 1995 in de metro van Tokio gifgas gebruikte tegen forenzen, de tweede in de nasleep van 11 september, toen mensen stierven aan long-anthrax uit brieven.

Lange tijd werd er gedacht dat de biologische oorlogsvoering lang niet zo effectief was als de conventionele, de nucleaire of de chemische oorlogsvoering. Biologische wapens werden wel 'armeluikernwapens' genoemd. Ze zijn wel goedkoop, maar ze doden zonder aanziens des persoons doden. Het eigen leger kan ook geraakt worden. Nu terroristen zonder aanziens des persoons willen doden stijgt de dreiging dat biologische wapens ook daadwerkelijk worden gebruikt.

Voor de van oorsprong Australische journaliste Barnaby was die hernieuwde terroristische dreiging waarschijnlijk de reden om haar uit 1997 stammende boek 'The Plague Makers' grondig te reviseren. Volgens haar zijn we terecht bang voor een terroristische aanval met biologische wapens. "Biologische wapens zijn, stuk voor stuk, veel dodelijker dan kernwapens of chemische wapens. In vernietigingskracht worden ze alleen overtroffen door de krachtigste kernwapens, dat wil zeggen waterstofbommen." En zelfs dat niet, volgens de door Barnaby geciteerde Graham Pearson, de voormalig directeur van het Britse instituut voor biologische verdediging in Porton Down. "Anthrax die op een koele, kalme nacht achter uit een vliegtuig wordt gesproeid, zou heel Washington DC kunnen uitschakelen. Dit zou drie miljoen slachtoffers kunnen eisen, vergeleken met twee miljoen als gevolg van een waterstofbom."

De nasleep van 11 september toont ook duidelijk aan dat de gevolgen van biologisch oorlog verder gaan dan alleen dood en verderf. Er is wat Barnaby naar nucleair jargon noemt 'fall-out'. Mensen worden bang, bijvoorbeeld - een vorm van psychologische fall-out. Vaccinproducenten, zoals de maker van een vaccin tegen anthrax Bayer, profiteren economisch, maar door de angst gaat het economisch slechter. Barnaby gaat wel heel ver door ook de faillissementen in de luchtvaart aan anthrax te wijten.

Er zijn biologische wapens tegen mensen, dieren en planten. Bij mensen is anthrax de meest bekende. Infectie via de huid zorgt voor grote zwarte blaren, en dood twintig procent van de ge?nfecteerden. Long-anthrax is een zekere dood binnen 48 uur. Daarnaast zijn er wapens gemaakt van ziekten als tularemie, brucellose, q-koorts en virale paardenpest. De militaire belangstelling voor dierziekten ligt bij de nu weer welbekende mond- en klauwzeer bij rundvee, varkens en schapen, de Newcastle disease bij vogels, en hartwater bij herkauwers. En dan zijn er nog een viertal plantenziekten met militaire potentie.

De angst dat deze wapens in de nabije toekomst gebruikt gaan worden, is groter sinds de eerste editie van Barnaby's boek. Toch zijn de mogelijkheden van biologische wapens niet echt veranderd, evenmin als de manier waarop wetenschappers en overheden ermee omgaan. Barnaby schets duidelijk dat de dilemma's, die rondom de biologische wapens hangen, nog steeds levensgroot zijn. Moet een wetenschapper een aantrekkelijk aanbod voor onderzoek afslaan omdat het militair gericht is? Moet een overheid langs de zijlijn blijven kijken hoe een concurrent met nieuwe wapens komt waartegen zij zich niet kan verdedigen? Net als in haar oude boek is haar remedie wat slapjes. Bewustwording en verzet lijken als enige wapens tegen de doorrollende biologische wapenwedloop wat weinig. | M.W.

Wendy Barnaby, De biologische oorlogsvoering, Elmar, ISBN 9038912439, 18,50 euro.

Re:ageer