Wetenschap - 1 januari 1970

‘Mysterie van vergrijzende jeneverbes schuilt in kieming’

De jeneverbes vergrijst. De prikkelige plant met de kruidige besjes verjongt zich in Nederland al sinds 1960 niet meer. Onderzoekers weten niet waarom. Volgens Wim Knol van Alterra omdat ze vooral aandacht hebben voor volwassen planten. Hij wil meer onderzoek naar de meer potente jongere jeneverbessen. Anders is de plant in 2020 uitgestorven.

De jeneverbes was vooral voor de Tweede Wereldoorlog een veel voorkomende plant op de hei, waarschijnlijk door overbegrazing door schapen. Toen die oude landbouwmethode in onbruik raakte, vergrijsde de jeneverbessenpopulatie. ,,Dat is de hypothese,'' waarschuwt Knol, ,,want zeker weten doen we het niet.’’ Onderzoeksexperimenten met begrazing door schapen leidde echter niet tot verbetering van de populatie jeneverbessen. Maar ook andere mogelijke oorzaken voor de vergrijzing, zoals ziekten en plagen, een slecht microklimaat of symbiose met bodemschimmels, lijken niet de boosdoeners.
Knol vermoedt dat het geheim van de sterk vergrijzende jeneverbespopulatie schuilt in de kieming van de plant. ,,Naar de kiemingsecologie is nooit gekeken. Ecologen kijken alleen naar adulte planten, maar die hebben een kiemkracht van vijf procent terwijl jongere planten wel tachtig procent halen.''
Het vreemde is dat het kwekers wel lukt jeneverbessen te laten kiemen onder kunstmatige omstandigheden, terwijl dat onder natuurlijke omstandigheden niet lukt. Knol wil dan ook meer onderzoek naar de kiemfase van langlevende planten, zoals de jeneverbes, de bosanemoon en de adelaarsvaren. Ook de adelaarsvaren vergrijst in de natuur, terwijl die kunstmatig zeer goed kiemt. Opvallend is dat de jeneverbespopulatie vergrijst juist ter hoogte van Engeland, Nederland, België en Duitsland. Dat lijkt te wijzen op klimaatinvloeden. Die spelen volgens Knol vooral in op de gevoelige kiemperiode van de planten.
Knol hoopt met de kiemingsecologie van de jeneverbes ook oplossingen aan te kunnen dragen voor beheer van de plant, want het huidige natuurbeleid levert geen goede resultaten. De enige manier waarop jeneverbessen nu opnieuw in de natuur worden uitgezet, is via illegaal stekken van de planten. Maar ook hier is de aandacht volgens Knol te veel op de volwassen planten gericht in plaats van op de potente kinderen. | M.W.

Re:ageer