Wetenschap - 10 januari 2002

Mugabe misbruikt symbolische waarde van land

Mugabe misbruikt symbolische waarde van land

In verklaringen van Zimbabwe's huidige crisis speelt de landverdeling tussen blank en zwart een grote rol. President Mugabe greep de zeer ongelijke verdeling van de beste landbouwgrond aan in zijn politieke strijd om de macht met de verkiezingsleus 'het land is de economie en de economie is het land'. Een slogan die slim gebruik maakt van de symbolische waarde van land, maar ook niet meer dan dat, vindt dr Jens Andersson, die cum laude promoveerde op 4 januari.

Andersson deed onderzoek in het Buhera-district, een streek ten zuidoosten van de hoofdstad Harare, waar de productieve waarde van land beperkt is. Veel mensen uit Buhera werken dan ook buiten het district in steden. Terwijl stad en platteland vaak als twee verschillende werelden gezien worden, ontdekte antropoloog Andersson dat ze niet apart te zien zijn. Arbeidsmigranten trekken vanuit het platteland naar de stad, maar behouden een band met de streek van herkomst. Door de inkomsten van migranten in de stad kan de landbouw voortbestaan, die anders verliesgevend zou zijn. Maar migranten hebben de band met familie in hun dorp van herkomst ook nodig. Zij vinden in de stad onderdak en werk via familieleden en streekgenoten. Migranten blijven zich identificeren met de streek waar ze vandaan komen, ook als ze al jaren in de hoofdstad wonen. Hun ouders liggen in Buhera begraven en op hun oude dag willen ze er zelf ook terugkeren. Niet een scheiding tussen stad en platteland, maar het sociale netwerk dat beide verbindt, vormt hun leefomgeving. Migranten vertrekken wel naar de stad, maar blijven in zekere zin thuis B ze hebben in de stad met dezelfde mensen en gewoontes te maken.

De culturele waarde van land als gevolg van deze vorm van migratie verklaart beter het belang van land in de huidige politieke crisis van Zimbabwe dan de feitelijke productieve waarde, denkt Andersson. Dat blijkt ook uit het deels mislukken van programma's die mensen proberen te hervestigen in nieuw herverdeeld land. Als dat land niet in de streek van herkomst ligt, blijken mensen het land dat ze in hun eigen streek hadden toch niet op te willen geven. Herverdeling van land is dan ook wel nodig omdat de huidige verdeling van land tussen blank en zwart nog steeds onrechtvaardig is, denkt Andersson. Maar het vormt geen oplossing voor de conflicten over land in Buhera zelf. | J.T.

Re:ageer