Wetenschap - 29 maart 2001

Model Berentsen onderschat kosten uitbraak mkz

Model Berentsen onderschat kosten uitbraak mkz

De werkelijke kosten van de uitbraak van mond- en klauwzeer zijn veel hoger dan de half miljard gulden die het model van de leerstoelgroep Agrarische bedrijfseconomie aangeeft. Het non-vaccinatiebesluit van de EU berust op zulke modelberekeningen. De onderschatting van de kosten zet het alternatief van preventief enten in een ander daglicht.

De kosten voor maatschappelijke ontwrichting zijn niet meegenomen in het model dat dr. ir. Paul Berentsen van Agrarische bedrijfseconomie tien jaar geleden ontwikkelde. Ook dreigen belangrijke afzetlanden binnen de EU hun grenzen te sluiten voor Nederlandse producten nu Nederland is gestart met noodvaccinatie. Van noodvaccinaties was nog geen sprake toen de econoom het model maakte.

Economisch gezien is niet preventief vaccineren volgens de modelberekeningen zo'n 35 tot zestig miljoen gulden per jaar goedkoper dan wel vaccineren. Dat is de reden dat de EU vaccineren verbiedt. Het model heeft de kosten meegenomen van ontruimen, leegstand van bedrijven, transport en slachterijen met de gevolgschade door het wegvallen van export.

Nu blijkt er echter een enorme commotie te zijn rond het doden van dieren en de vervoersverboden. De veehouderij komt daarmee in een kwaad daglicht te staan. Ook lijden betrokken boeren en hun gezinnen emotionele schade. Daarnaast worden er kosten gemaakt voor ontwrichting van het openbare leven zoals afgesloten wegen, evenementen en sportwedstrijden die niet doorgaan. Dit soort kosten heeft Berentsen niet meegenomen. Landbouweconoom dr. Dirk Strijker van de Rijksuniversiteit Groningen is het daar volstrekt mee oneens: "Als je de maatschappelijke ontwrichting niet meeneemt, is het model van nul en generlei waarde. Als jij een vis koopt voor tien gulden en je hebt er drie dagen buikloop van, dan zeg je ook dat de vis meer heeft gekost dan die tien gulden."

Berentsen reageert daarop: "Die dingen moeten wel meegenomen worden, maar alleen in de politieke besluitvorming. Wij nemen alleen kosten mee die te kwantificeren zijn."

Reactie EU-landen

Behalve de maatschappelijke kosten zijn ook de kosten als gevolg van de reactie van andere EU-landen hoger. Berentsen ging er tien jaar geleden in ??n bestrijdingsvariant van uit dat preventief vaccineren in een straal van tien kilometer rondom een besmet bedrijf export zou kosten. Preventief vaccineren hield in dat dieren wel gevaccineerd, maar niet afgemaakt zouden worden. Daarbij kostte vooral het sluiten van de lucratieve markten van de Verenigde Staten en Japan geld. Deze landen zouden hun grenzen twee jaar lang sluiten bij deze vaccinatie. Tegelijkertijd rekende de onderzoeker erop dat landen binnen de EU gewoon vlees af bleven nemen vanuit onbesmette gebieden en vanaf vier weken na de laatste uitbraak vanuit heel Nederland. Berentsen baseerde zich daarbij op de reacties op vorige uitbraken van mkz in Europa.

Beide veronderstellingen blijken nu niet terecht. Japan en de VS sluiten hun grenzen na noodvaccinatie maar een jaar. Dat is een pluspunt. Daar tegenover staat dat de belangrijkste afzetlanden van Nederlands vlees, Duitsland, Itali? en Frankrijk, waar veel meer heen gaat dan naar de VS of Japan, hun grenzen zullen sluiten voor vee en vlees uit de regio's waar besmettingen zijn geconstateerd. Zij willen dat zeker drie maanden volhouden na de laatste ontruiming en mogelijk zelfs zes maanden. Belangrijk daarbij is of een 'regio' een provincie is of een beperkt gebied rond een uitbraak. Als het provincies zijn, lopen de kosten enorm op. Juristen op het ministerie van landbouw zijn nog bezig met de interpretatie van het begrip regio en met de producten die geweerd zouden kunnen worden. Mogelijk zijn zulke zaken nog onderhandelbaar in Brussel.

"Dit zijn allemaal nieuwe ontwikkelingen waarmee tien jaar geleden geen rekening is gehouden", reageert Berentsen. De nieuwe ontwikkelingen maken het noodzakelijk het model te actualiseren. Agrarische bedrijfseconomie is daarover in gesprek met het ministerie van Landbouw. | L.N.

De mkz-crisis levert emotionele schade bij boeren en maatschappelijke ontwrichting. Deze zijn in economische berekeningen over wel of niet vaccineren niet meegenomen.

Foto ANP

Re:ageer