Wetenschap - 1 januari 1970

Moddergarnaal zit slangster in de weg

Tien jaar geleden is er iets gebeurd waardoor slangsterren, stekelhuidigen die leven op de zeebodem, in het Friese Front in de Noordzee werden verdrongen door moddergarnalen. Dr. Teresa Amaro toonde in het laboratorium aan dat dat een onomkeerbare omslag is.

'Het is misschien wel de eerste keer dat experimenteel is aangetoond waardoor een plotselinge, onomkeerbare omslag in de open zee kan plaatsvinden', aldus promotor prof. Marten Scheffer.
Voor de omslag werden aan het Friese Front zo'n 1330 slangsterren per vierkante meter gevonden. Tegenwoordig is dat nog geen tiende daarvan. Onderzoekers vermoeden dat de populatie slangsterren werd verstoord door een storm of een vissersboot. Daardoor ontstond er een geheel ander ecosysteem, vertelt Scheffer. 'Slangsterren leven onder de grond en steken hun vijf armen boven de grond om voedsel te vergaren. Als je duizend slangsterren hebt, heb je dus vijfduizend armpjes per vierkante meter, die als een grasveld de bodem stabiliseren.'
Nu leven er in het Friese Front vooral moddergarnalen. Die graven gangenstelsels in de bodem en zorgen samen met de getijdenstromen in de nieuwe situatie voor frequente opwerveling van de bodem, waardoor de fragiele slangsterren zich slecht kunnen handhaven. Amaro verhuisde stukken zeebodem naar het laboratorium. Ze bootste daarin verschillende situaties na en ontdekte dat de moddergarnaal mede de reden is waarom de slangster zich niet meer opnieuw vestigt.
De verandering in het Friese Front is daarmee een voorbeeld van een plotselinge en moeilijk omkeerbare omslag in het ecosysteem, ontdekte Amaro. 'Dat is voor andere ecosystemen al vaker experimenteel beschreven', vertelt Scheffer. 'Hoewel in de zee plotselinge omslagen vaak worden waargenomen, is het daar erg moeilijk om mechanismen te ontrafelen. Het onderzoek van Amaro is daarmee tamelijk uniek.' / MW

Dr. Teresa Amaro promoveerde op 19 september bij prof. Marten Scheffer, hoogleraar in de Aquatische ecologie en waterkwaliteitsbeheer.

Re:ageer