Wetenschap - 7 november 2002

Meteorologen leren Martiaanse stofduivels alvast kennen

Meteorologen leren Martiaanse stofduivels alvast kennen

Wageningse onderzoekers hebben voor de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA in de woestijn van Arizona onderzoek gedaan naar stofduivels: hozen van fijn stof, die met grote snelheid om een middelpunt razen. Hun werk is belangrijk voor NASA's Marsonderzoek, want ook op Mars komen stofduivels veelvuldig voor. De marsrobot Pathfinder, die in de zomer van 1997 op de rode planeet landde, heeft er in totaal zevenhonderd zien langskomen.

Dr Henk de Bruin van de leerstoelgroep Meteorologie en Luchtkwaliteit is al jaren ge?nteresseerd in het fenomeen. Begin 2002 nodigden Amerikaanse onderzoekers, die onder leiding van de universiteit van Arizona ook onderzoek deden naar het fenomeen, hem uit om samen te werken. Daardoor konden de Wageningse promovendi Oscar Hartogensis en Dirk Burose zich enkele maanden later installeren op een plek in de woestijn van Arizona waar veel stofduivels langskomen. Ze plaatsten hun instrumenten, wachtten af en wisten zo vijf stofduivels te registreren.

NASA heeft kennis over stofduivels nodig om zich voor te bereiden op het onderzoek naar de stofduivels op Mars. De ruimtevaartorganisatie wil achterhalen welke instrumenten voor onderzoek door robotverkenners geschikt zijn. NASA's belangstelling is niet puur wetenschappelijk. In streken waar ze veel voorkomen, zoals in Australi?, veroorzaken stofduivels ongeveer tien procent van de ongelukken in de kleine luchtvaart. Op Mars zullen de stofduivels een nog groter probleem zijn. Daar zijn ze honderd keer groter dan op Aarde. Ze zouden voor robots, en wie-weet mensen, wel eens levensgevaarlijk kunnen zijn.

Marsvaarders moeten op stofduivels zijn voorbereid, schrijft Henk de Bruin in een artikel dat hij heeft aangeboden aan het vakblad Meteorologica. "Stel, je bent astronaut. Je hebt er meer dan twee jaar over gedaan om Mars te bereiken. Je voertuig landt op de berekende plaats. En dan gebeurt het. Je wordt getroffen door een Martiaanse stofhoos. Het fijne stof dringt door de kleinste openingen van je voertuig, windsnelheden bereiken orkaankracht en elektrische ontladingen verbreken het radiocontact met Aarde. Al je computersystemen slaan op tilt."

Dat Martiaanse stofduivels immense elektrische ontladingen oproepen ontdekte het onderzoeksteam deze zomer in de woestijn. Zelfs de kleinste stofduivels bleken een sterk elektrisch veld op te roepen. Als je de bevindingen omrekent naar de situatie op Mars, dan blijkt pas hoe spookachtig stofduivels op Mars moeten zijn. Ze moeten genoeg elektriciteit opwekken om het te laten bliksemen. "Er ontstaan bliksems bij heldere hemel", aldus De Bruin. "Stofduivels op Mars zijn eigenlijk vuurspuwers. Je kunt ze beter stofdraken noemen." | W.K.

Re:ageer