Wetenschap - 21 maart 2002

Mensenwerk: Ing. Merijn Schriks, aio sectie Toxicologie en paddentrekvrijwilliger

Mensenwerk: Ing. Merijn Schriks, aio sectie Toxicologie en paddentrekvrijwilliger

'Toen de straatverlichting aanging, zag ik mijn eerste paddenparing'

Voor de jaarlijkse paddentrek roept de Dierenbescherming vrijwilligers op die de diertjes moeten beschermen tegen het onbarmhartige wegverkeer door ze te helpen de 'oversteek' te maken. Aio Merijn Schriks van de sectie Toxicologie is ??n van die hulpvaardige vrijwilligers.

In Wageningen kruipen de paargrage amfibie?n hun moddergaten uit en dalen de Wageningse Berg af om zich richting uiterwaarden te begeven. Daar vinden ze poelen waarin ze hun nakomelingschap kunnen afzetten. Padden gaan altijd terug naar hun geboorteslootjes en -poelen; het schijnt dat ze de wiersoorten die zich daarin bevinden, kunnen ruiken en herkennen.

Merijn Schriks: "Ik kwam in contact met Harm Hofman van Staatsbosbeheer, die de paddentrekvrijwilligers co?rdineert en aangezien ik al sinds mijn vierde jaar een liefde voor amfibie?n heb, leek het me heel erg leuk om mee te helpen." Afgelopen zondagavond om half zeven begaf Merijn Schriks zich gewapend met een emmer, samen met vijftien andere paddenliefhebbers en belangstellenden, naar de T-splitsing Veerweg/Wilhelminaweg in Wageningen, waar de padden werden verwacht.

" Het was ontzettend leuk daar die andere vrijwilligers te ontmoeten met hun emmers," vertelt de aio lachend. "Het was echt spannend. Je weet nooit hoeveel je er te zien krijgt. In het begin loop je daar maar een beetje heen en weer. Hofman zei: 'Maak je borst maar nat! Het was zaterdag warm weer en het is vochtig, ze zijn beslist ontwaakt.'

Toen de straatverlichting aanging, ja hoor, binnen tien minuten zag ik mijn eerste padden-amplexus, dat is dus de paring. Het mannetje klimt op de rug van het vrouwtje, dat groter is, en klampt zich met zijn vier vingers stevig vast onder haar oksels. Op zijn voorpoten heeft hij hoornachtige verdikkingen, waardoor hij haar nog krachtiger kan vastgrijpen. En hij laat haar niet meer los voordat ze het water hebben bereikt. Zelfs dan blijft het vrouwtje nog soms wekenlang met het mannetje op haar rug rondzwemmen, totdat haar eitjes rijp zijn. Die zet ze in meterslange gelei-achtige snoeren af tussen de waterplanten. Het mannetje gaat er met zijn sperma overheen en dan laat hij haar pas gaan!"

Het is ongelofelijk maar waar. Andere mannetjes proberen ook een vrouwtje dat al 'bezet' is te beklimmen, maar dan trapt de succesvolle pad (in het Latijn Bufo bufo) met zijn achterpootjes de concurrent weg. Padden kwaken niet, maar maken een soort 'PEP'-geluid als ze een vrouwtje hebben weten te veroveren.

"We zagen er zelfs drie op elkaar zitten! Het is echt the survival of the fittest", aldus Schriks.

"In de literatuur heet het dat er ??n vrouwtje op zeven mannetjes is, maar wij telden ongeveer gelijke aantallen. We vonden ook een kleine salamander en soms wat groene en bruine kikkers. Iedereen noteerde zijn vangst. We hebben aan het eind van de avond honderdvijftig amfibie?n geteld. Ongeveer tien per persoon! Allemaal overgezet naar het gras waar de uiterwaarden beginnen. Ze zijn wel schuw, maar niet echt bang en ze vervolgden rustig hun weg, richting water. Het leuke was dat we steeds in elkaars emmers keken om de vangst te bewonderen. Als je een stuk of zes padden had, liep je naar de uiterwaarden om ze neer te zetten. Het was echt een succesvolle avond, iedereen was enthousiast, ondanks de regen. Helaas ontdekten we ??n doodgereden vrouwtje. Ja, erg jammer."

Padden schijnen onder gunstige omstandigheden wel veertig jaar te kunnen worden, maar Schriks houdt het op acht jaar. Hij doet als aio onderzoek op amfibie?n. Zijn begeleiders op Toxicologie zijn twee vrouwen: dr Tinka Murk, co-promotor, en prof. Ivonne Rietjens, promotor.

"Ik onderzoek het effect van aromatische koolwaterstoffen in het water en in de bodem, PCB's bijvoorbeeld, op de hormoonbalans van het kikkervisje. De metamorfoseperiode wordt erdoor vertraagd, ook is het dier minder alert. Daardoor moet het langer in het water blijven of komt te klein op het land en valt ten prooi aan de natuurlijk vijanden. Snoeken, ratten, vogels. Dat heeft een negatief effect op het populatieniveau."

Over de hele wereld zijn padden van belang bij het bestrijden van insecten. Er zijn wel 230 soorten.

De mannetjespadden hebben op hun kop klieren waarmee ze een melkachtige, slijmerige stof uitscheiden, die op hun vijanden - en niet alleen op hen - een LSD-achtige uitwerking heeft. Maar dat padden wratten bij mensen veroorzaken, is een fabeltje.

Lydia Wubbenhorst

Voor informatie over paddentrekvrijwilligers: Harm Hofman, Staatsbosbeheer, (0317) 421456

Ing. Merijn Schriks: "Al sinds mijn vierde jaar heb ik een liefde voor amfibie?n." | Foto Guy Ackermans

Re:ageer